Een van de belangrijkste instrumenten uit het laboratorium is de microscoop. Handig om cellen van kunstmatig nierweefsel te bekijken. Maar wat ziet een microscoop in het lab?
Wanneer ik wakker word, zit er altijd een plastic beschermkap over me heen, zodat er geen stof op mijn lenzen komt. Vanaf mijn plek op de vijfde verdieping kijk ik uit over de gebouwen van het UMC Utrecht. Ik zie onderzoekers uit allerlei vakgebieden aankomen op het lab. De een begint meteen met een experiment, de ander klapt eerst zijn laptop open. Een enkeling is te laat voor een bespreking, maar neemt toch stiekem een kleine omweg langs de koffieautomaat.
Wanneer ik wakker word, zit er altijd een plastic beschermkap over me heen.
S.F. de Jong voor NEMO KennislinkRond 10.15 uur komt de eerste klant. Het is een studente, die de stoel naar voren schuift en voorzichtig de plastic bescherming van me afhaalt. Dat voelt altijd alsof iemand de gordijnen opent. Ze legt kleine glaasjes onder mijn lens. Daarop zitten flinterdunne stukjes weefsel. Ze draait aan de knoppen op de zijkant om scherp te stellen. Dat lijkt op het scherpstellen met een ouderwetse camera.
Als microscoop denk ik weleens aan mijn verre voorgangers. De microscoop is een Nederlandse uitvinding (althans, dat zeggen Nederlanders). Antoni van Leeuwenhoek wordt gezien als een belangrijke grondlegger. Hij kon met de hand lenzen slijpen, die hij tussen twee stukjes metaal klemde. Doordat zijn lensjes gladder en ronder waren dan die van zijn concurrenten, keek hij als een van de eersten naar cellen.
De microscopen van Antoni van Leeuwenhoek.
Door Henry Baker (naturalist), Publiek domein, via WikipediaPlakjes en blokjes
Sonny loopt langs met kleine blokjes in zijn hand. Ze zien eruit als kaarsvet. Daarin zitten stukjes nierweefsel verstopt, die hij heeft gekweekt. Van die blokjes maakt hij flinterdunne plakjes met een soort professionele kaasschaaf. Het is alsof je de binnenkant van een kiwi wilt bekijken. Dan schaaf je steeds piepkleine plakjes af om laagje voor laagje naar binnen te kijken. Zo gaat dat ook met weefsel. Wetenschappers noemen zo'n dun plakje een coupe. Coupes zijn zo dun, dat licht erdoorheen schijnt. Dat is belangrijk, want anders kan ik als microscoop niets laten zien.
Om 12.00 uur gebeurt er altijd iets bijzonders; het wordt helemaal stil. Niet een beetje, maar opvallend. Dat komt doordat alle medewerkers van het gebouw tegelijkertijd gaan lunchen. In dit gebouw werken zo'n 700 onderzoekers samen. Er is geen enkel ander gebouw in Europa waar zoveel onderzoekers onder één dak werken aan regeneratieve geneeskunde. Vanuit mijn hoek zie ik regelmatig Sonny richting de kantine lopen met een bakje eten dat verdacht veel lijkt op een restje van gisterenavond.
Coupes snijden is alsof je met een kaasschaaf plakjes van een kiwi haalt om de binnenkant te bekijken.
BiomedicomKleuring
Om 13.00 uur komt Sonny terug met de coupes. Hij legt ze in allerlei badjes van gekleurde vloeistoffen. Door die behandeling krijgen bepaalde stoffen een kleur, waardoor ze beter zichtbaar worden onder de microscoop. Dat noemen onderzoekers dan ook een kleuring. Zonder zo’n kleuring zou veel weefsel er vaag en grijzig uitzien. Hij legt de glaasjes te drogen. En ik? Ik wacht ongeduldig af...
Dan, om 14.30 uur, mag ik eindelijk doen waar ik goed in ben. Sonny schuift aan en bekijkt de coupes door mijn lenzen. Zelf zie ik vooral twee ogen die constant bewegen, terwijl ze proberen allerlei cellen te herkennen. Af en toe hoor ik een tevreden “aha”. Dat betekent meestal dat er iets interessants in beeld is verschenen.
Kaarsvetachtige blokjes worden gesneden tot coupes.
S.F. de Jong voor NEMO KennislinkSonny kijkt eerst of de kleuring goed heeft gewerkt. Dat is een beetje zoals vulpenneninkt op een papier. Soms is de kleuring te licht. Dan moet hij de stappen van de kleuring aanpassen. Soms is de kleuring te zwaar. Dan zijn de cellen zo donker dat ik geen details kan laten zien. Sommige kleuringen zijn gemakkelijk, maar anderen zijn zo moeilijk dat je weken bezig bent totdat ik eindelijk wat kan laten zien. Voor mij is het op zich wel gezellig om zoveel met de onderzoeker samen te werken, maar ik moet de onderzoekers soms ook een beetje teleurstellen met mijn beeld.
Coupes worden in een kleurbadje gedaan.
S.F. de JongOndertussen maakt Sonny screenshots op de computer die aan mij gekoppeld is. Zo kan hij later aan collega’s laten zien wat hij heeft gevonden. Tegen 17.00 uur wordt het rustiger in het laboratorium. Stoelen worden aangeschoven, lampen gaan uit en de laatste gebruiker maakt mijn lenzen schoon.
Zo ziet een stukje weefsel eruit onder de microscoop.
S.F. de Jong voor NEMO KennislinkDaarna krijg ik weer mijn plastic kap over me heen. Niet omdat ik klaar ben met kijken, maar zodat ik morgen opnieuw scherp aan de dag kan beginnen. En eerlijk? Ik heb nu al zin in wat ik morgen weer allemaal mag ontdekken!