Heb je ooit het gevoel gehad dat je er even niet helemaal was, terwijl je ogen gewoon open waren? Dat is minder vreemd dan het klinkt – en je brein doet het waarschijnlijk vaker dan je denkt.
Je bent al 22 uur wakker om je schoolproject of presentatie af te ronden. Je wrijft in je ogen, terwijl je voor het koffiezetapparaat staat. Je hand reikt naar het bekertje. Dan gebeurt het. Je vingertop zweeft naar de koffieknop, maar het is net alsof de verbinding met je brein hapert. De lichten in je bovenkamer zijn uitgegaan. De tijd rekt zich uit. Opeens ben je ergens anders: op een strand, met de zon op je huid en een verkoelend drankje in je hand, languit op een strandbedje. Je kijkt om je heen en voert gesprekken met de mensen die naast je zitten.
"Ben je daar nog?”, vraagt diegene achter je. Je schrikt wakker en drukt snel op het koffieknopje voor een espresso. De hapering duurde waarschijnlijk maar een paar seconden, maar het voelde alsof een deel van jou er even helemaal niet was.
Ben je nu wakker, of ben je aan het slapen?
asier_relampagoestudio via MagnificTijdelijk slapen
Heel lang dacht men dat je óf sliep, óf wakker was. Maar sinds een jaar of vijftien, twintig, weten we dat slaap niet een alles-of-niets schakelaar is: je kunt wakker zijn, terwijl delen van je brein tijdelijk slapen. Dat noemen we lokale slaap. Dat is een neurologisch fenomeen waarbij hersenendelen tijdelijk offline gaan, wat zich uit in een korte glitch in je denkvermogen.
Onze hersenen bestaat uit miljarden neuronen, die actief worden zodra je een hersendeel voor een taak gebruikt. Heb je te weinig geslapen, of is een bepaald hersendeel al een tijd intensief gebruikt – bijvoorbeeld tijdens het leren voor een toets – dan moeten die neuronen herstellen en gaat het desbetreffende hersendeel offline en kan je het in die tijd niet gebruiken. Dat ervaar jij als een moment waarop je denkvermogen het even laat afweten.
Korte foutjes
We kunnen dit zichtbaar maken dankzij EEG: elektroden op de schedel die de elektrische activiteit van het brein meten. De hersencellen waar we het net over hadden, communiceren namelijk via elektrische signaaltjes – en die kunnen we opvangen. Zo meten we of deze momenten van lokale slaap samenvallen met korte foutjes in het denkvermogen.
Maar als je zelf niet merkt dat een deel van je brein offline gaat, hoe zie je dan of dit ook echt invloed heeft op hoe je je voelt en functioneert? Het antwoord ligt in iets dat we allemaal kennen: afdwalende gedachten. Daarover meer in deel 2.
Met EEG meten we met elektroden op de schedel de elektrische activiteit van het brein.