Wat is synesthesie?

Maandagen zijn geel, zessen zijn groen en het woord ‘stoel’ smaakt naar ijzer. Als je synesthesie hebt, vermengen je zintuigen zich. Hoe werkt dat en wie hebben het?

20 augustus 2026

‘I don’t care if Monday is blue, Tuesday is grey and Wednesday too’, zingt The Cure in de klassieker ‘Friday I’m in love’ uit 1992. Kleuren voor de dagen van de week zijn niet voor iedereen zomaar uit de lucht gegrepen. Sommige mensen zien de dagen van de week écht in kleur: zij hebben synesthesie.

Het zal wel een voordeel zijn, anders was het door evolutie waarschijnlijk al verdwenen

— Tessa van Leeuwen

Letters, cijfers, tijdsaanduidingen zoals maanden en dagen, en ook muziek kunnen synesthesie oproepen. Mensen die dit hebben zien bijvoorbeeld kleuren of ruimtelijke figuren voor zich, of ervaren smaak. Ze vermengen eigenlijk verschillende zintuiglijke waarnemingen en hebben zo een extra ervaring die de meeste mensen niet hebben. Dit komt doordat hun brein meer verbindingen tussen en binnen sommige hersengebieden heeft. Of die andere organisatie nu een oorzaak of een gevolg is van synesthesie, is niet duidelijk.

Wat weten we inmiddels over dit fascinerende verschijnsel? We vragen het aan Tessa van Leeuwen, cognitief neurowetenschapper aan de Universiteit van Tilburg, die al jaren synesthesie bestudeert – en zelf ook letters in kleur ziet. Zelf testen of je synesthesie hebt? Dat kan op de website van Tessa van Leeuwen.

Welke vormen van synesthesie zijn er?

Er zijn wel zeventig vormen van synesthesie, waarvan tijd-ruimte-synesthesie en kleursynesthesie de meest bekende zijn. “Bij tijd-ruimte-synesthesie ‘zien’ mensen de dagen bijvoorbeeld voor zich uit gestrekt, of de maanden van het jaar in een cirkel om zich heen”, legt Van Leeuwen uit. Mensen met kleursynesthesie zien letters, namen, dagen, weken of maanden in kleur. Er zijn ook mensen die kleurassociaties hebben bij muziek of beweging.

Verder zijn er mensen die bij gesproken taal een smaak in hun mond krijgen, of bij alles wat gezegd wordt ondertiteling zien. Minder bekend is volgens Van Leeuwen spiegel-aanrakingssynesthesie. Mensen die dat hebben, voelen het aan hun eigen lichaam als ze zien dat een ander wordt aangeraakt.

Hoeveel mensen hebben synesthesie?

Wetenschappers schatten dat een paar procent van de bevolking een vorm van synesthesie heeft, maar hoeveel precies verschilt vermoedelijk per soort. Ongeveer één op de honderd mensen heeft een vorm van synesthesie waarbij ze gesproken taal ondertiteld zien. Waarschijnlijk ongeveer eenzelfde aantal heeft letter-kleur-synesthesie. Tijd-ruimte-synesthesie komt vaker voor. “Als je dat aan een heleboel mensen vraagt, zegt ongeveer zeven procent dat ze dat hebben”, zegt van Leeuwen. “Maar we weten niet zeker of dat aantal klopt; daarvoor zou je mensen echt moeten testen.”

Is synesthesie schadelijk?

De meeste mensen hebben volgens Van Leeuwen geen last van synesthesie. “Maar sommige kinderen hebben vrij sterke kleursynesthesie. Dan zien ze bijvoorbeeld kleurblokjes op letters. Dat is lastig als ze leren lezen”, zegt van Leeuwen. De onderzoeker is blij dat er steeds meer aandacht is voor het verschijnsel. Want als ouders en scholen weten dat het bestaat, kunnen ze er iets aan doen. Een ander lettertype kan helpen, of een speciaal vel met blauwfilter om over het boek heen te leggen, zodat de kleuren minder fel worden.

Soms komen verschillende vormen van synesthesie samen voor. Dat kan leiden tot overprikkeling. “Veel onderdelen zijn in het brein met elkaar verbonden. Dan komen prikkels heel hard binnen. Sommige mensen moeten zich daar echt van afschermen omdat ze zich anders overweldigd voelen.”

Heeft synesthesie ook voordelen?

Synestheten, zoals mensen met synesthesie ook wel genoemd worden, hebben vaak een goed geheugen voor dingen die met de synesthesie te maken hebben, aldus Van Leeuwen. Ze kunnen bijvoorbeeld data en tijden goed onthouden.

Mensen met synesthesie zijn ook vaak associatieve denkers: ze kunnen goed verbanden leggen. En ze hebben vaak een groot voorstellingsvermogen.

Van Leeuwen denkt dat mensen met synesthesie niet per se slimmer zijn, maar een goed geheugen, snel verbanden kunnen leggen en een goed voorstellingsvermogen zijn vast wel ergens goed voor. “Het zal wel een voordeel zijn dat sommige mensen toch iets anders denken, want anders was het door evolutie waarschijnlijk al verdwenen.”

Wie hebben synesthesie?

Kunstenaars en muzikanten zijn relatief vaak synestheten. Zij zien dan bijvoorbeeld kleuren als ze muziek horen. Op de kunstacademie hebben meer mensen synesthesie dan op de universiteit, weet Van Leeuwen. “Maar het is niet helemaal duidelijk of kunstenaars creatief zijn omdat ze synesthesie hebben, of dat ze synesthesie hebben omdat ze creatief zijn en associatief denken”, zegt Van Leeuwen.

Ook mensen met autisme hebben relatief vaak synesthesie: bijna 20 procent van hen heeft het, vergeleken met een paar procent in de rest van de bevolking. Mensen met autisme hebben vaak moeite met prikkelverwerking. Daarin vertonen ze overlap met mensen met synesthesie, want ook zij kunnen gevoelig zijn voor veel prikkels. “Maar het is zeker niet zo dat alle mensen met synesthesie autisme hebben, of andersom”, zegt Van Leeuwen.