Naar de content

Kan zeeschuim giftig zijn?

5 vragen over zeeschuim

iStock, Animaflora

Elk voorjaar ligt er langs de Nederlandse kust opeens een dikke laag schuim. En dat kent ook zijn risico’s, weten we nu. Hoe ontstaat zeeschuim en waarom moeten we er voorzichtig mee zijn?

3 juni 2026

Als zijn zandkasteel af is, loopt de kleuter naar de branding. Hij gelooft zijn ogen niet: een enorme berg schuim om in te spelen – helemaal voor hem! Maar als hij erop afrent, grijpt zijn moeder hem bij de arm: “Raak dat schuim niet aan! Het is giftig!” De kleuter begrijpt het niet: hoe kan deze wolk van belletjes nou gevaarlijk zijn?

Het antwoord daarop weten we nog maar kort. Iedereen die wel eens een strandwandeling maakt of een duik in de zee neemt, kent de dikke lagen schuim die daar, vaak in het voorjaar, zomaar kunnen liggen. Maar de laatste jaren zien we steeds vaker waarschuwingen om erbij uit de buurt te blijven – van lokale omroepen tot een heus nationaal ‘schuimalarm’.

Waar komt zeeschuim vandaan en waarom moeten we er voorzichtig mee zijn? Dat vragen we aan Katja Philippart. Zij is algenonderzoeker aan het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en initieerde een onderzoek naar het zeeschuim van het Scheveningen-drama in 2020.

Hoe ontstaat zeeschuim?

Het begint bij Phaeocystis globosa, een eencellig algje dat erg veel voorkomt in onze Noordzee. Als die met een groepje samenkomen kunnen ze, zoals de naam aangeeft, samenklonteren tot een grote ronde bol. Daarin slaan ze voedingsstoffen op, als een soort tank.

Maar op een gegeven moment, vertelt Philippart, raakt die tank leeg en houden ze het niet meer vol: “Als er dan een stootje wind bijkomt, valt die bol uit elkaar, waarbij een hele lading eiwitten vrijkomt. Die drijven dan aan het wateroppervlak. Als daar een storm overheen blaast, gebeurt er hetzelfde als wanneer je je melk opklopt voor je koffie: er komt lucht tussen en je krijgt een drijvende hoop schuim. Een soort cappuccino op zee.”

Als je een stukje zeeschuim in je hand neemt, kun je allemaal geelbruine stipjes spotten: dat zijn restanten van de algenbollen.

Wanneer komt schuim voor?

Om te beginnen moet er een grote algenbloei zijn, zegt Philippart: “Daarvoor zijn licht en voedingsstoffen nodig. In de winter is dat zeldzaam omdat het meestal te donker is, maar in andere seizoenen is zon alleen niet genoeg – de voedingsstoffen, de helderheid van het water: alles moet tegelijk kloppen, en we begrijpen nog niet precies hoe.”

Een bloei betekent ook niet meteen schuim op de stranden. Vaak drijft het op zee, of waait het ergens anders heen. Pas als er een noordwestenwind over de Noordzee waait, wordt het onze stranden opgeblazen. Uiteindelijk zien we vaak een piek tussen april en juni, omdat er dan zowel genoeg zon als wind is.

Hoe kan zeeschuim dodelijk zijn?

Schuim op het strand ziet er niet gevaarlijk uit. Maar dat beeld kantelde op 11 mei 2020, toen vijf jonge surfers in Scheveningen om het leven kwamen. Er lag een metershoge schuimlaag op het water, waar ze in verdwaalden en verstikten.

"De wereld had nog nooit zoiets gezien", zegt Philippart. Al snel na het drama bundelde zij met twintig andere wetenschappers de krachten om het fenomeen te begrijpen. "Het was een perfect storm van factoren. Er was net een grote bloei aan algenbollen geweest, maar doordat het donker en stormachtig werd, vielen die tegelijk uit elkaar. De boel werd opgeklopt en door een noordwesterwind naar de kust geblazen. Toen draaide de wind waardoor het zich bij de pier ophoopte." Philippart hoopt dat hun verslag, dat wereldwijd werd opgepikt, een herhaling van het drama helpt voorkomen.

Kan zeeschuim giftig zijn?

In 2023 kwam er een extra reden bij om bij zeeschuim weg te blijven. Het RIVM vond op sommige plekken langs de kust hoge concentraties PFAS in het schuim.

Deze stoffen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid, en zijn overal aanwezig om ons heen. De concentratie in zeewater is niet bijzonder hoog, maar in zeeschuim kan zich soms honderd tot duizend keer zoveel PFAS ophopen, blijkt uit het RIVM-rapport.

Het RIVM zag nog geen reden voor paniek, maar omdat Nederlanders al te veel blootgesteld worden aan PFAS, is het officiële advies bij zeeschuim: slik het niet in, zorg dat je jezelf achteraf afspoelt, en laat je kind of hond er niet in spelen.

Krijgen we door klimaatverandering meer of minder zeeschuim?

Door klimaatverandering zien we meer extreem weer. Maar dat betekent niet automatisch meer zeeschuim, zegt Philippart: "Er is al discussie of we meer of minder stormen gaan krijgen. Maar dan nog is het afhankelijk van de windrichting — stormt het met oostenwind, dan komt het schuim in Engeland terecht."

Het grootste effect van klimaatverandering op zeeschuim komt verrassend genoeg van land, vervolgt Philippart: “We krijgen steeds drogere zomers. Dan houden we zoet water vast op het land – iedere druppel naar zee is een verspilde druppel. Er gaat daarmee minder water, en dus minder voedingsstoffen, naar de algen in zee. Terwijl er in de zomer juist schaarste heerst in zee, want na de lentebloei zijn daar alle voedingsstoffen op.” Klimaatverandering kan dus indirect leiden tot minder zeeschuim.

Bronnen