Woorden uit games verdwijnen vaak net zo snel als ze opkomen. Maar soms krijgt een term zoals NPC een nieuw leven buiten de gamewereld. Hoe wordt een gamewoord gewone taal?
“Don’t be an NPC” luidt het levensadvies van TikTok-zelfhulpinfluencers en anonieme gebruikers op Reddit die hun sociale skills willen verbeteren. Een raar advies, leek mij: een NPC (non-playable character) is per definitie een computer-gegenereerd, niet-bestaand persoon. Het zijn vaak nietszeggende figuren, bedoeld om een game aan te kleden, een soort figuranten. Hoogstens heeft-ie een quest voor je.
Wat blijkt: de term NPC is een leven gaan leiden buiten de gamewereld. Dat begon in 2018, met name online, als een soort scheldwoord voor iemand die net zo’n nietszeggend bestaan leidt als de game-versie van een NPC. Als iemand die in de wereld van andere main characters een weinig betekenisvol bestaan leidt, zonder eigen mening of identiteit.
Vanuit daar brak NPC door naar andere media: Engelse singer-songwriter Cavetown schreef er een liedje over en Ryan Reynolds speelt in de film Free Guy een NPC die losbreekt van z’n geprogrammeerde routines. Ook in het Nederlands waarschuwt een docent zijn leerlingen om geen NPC te zijn en schrijven digitaal-savvy columnisten voor nietswetende lezers wat het betekent als jongeren hen zo noemen.
Sommige boomers zullen wellicht gruwelen van alleen deze inleiding al, maar doorgaans verdwijnen nieuwe woorden na een korte hypecycle. Heel soms blijft er eentje hangen. Waarom NPC wel, en r0flc0pt3rz niet? Wat maakt dat een woord inburgert in het Nederland?
Social media spelen een belangrijke rol in de snelle verspreiding van gamewoorden.
syda_productions, via Magnific.comSnelle verspreiding van gamewoorden
Dat gamewoorden zich sneller verspreiden dan vroeger komt vooral door sociale media, zegt taal- en communicatiewetenschapper Lieke Verheijen, die aan de Radboud Universiteit onderzoek doet naar jongerentaal: “In de vorige eeuw was er ook al gamertaal en jongerentaal maar dat verspreidde zich niet zo snel. Het contact tussen groepen was beperkter, en over afstand met name in tekst. Nu is het ook verbaal: TikTok, Snapchat en Instagram Reels zijn allemaal video’s.”
Verheijen denkt dat de dynamieken van sociale media heel geschikt zijn om nieuwe taal snel te laten verspreiden als trend – een soort viraliteit, dus. “En als het dan ook nog door de mainstream media wordt gebruikt, bijvoorbeeld door Ryan Reynolds in Free Guy, dan gaat het helemaal snel.”
Gamewoorden met een nieuwe betekenis
Dat NPC zich inmiddels wel heeft verspreid buiten de
gamesfeer komt deels omdat het een nieuwe betekenis gekregen die het voorheen
nog niet had, denkt taalkundige Vivien Waszink. De meeste gamertaal blijft heel
erg specifiek voor de setting waarin het ontstaat en doorbreken gebeurt pas als
er bijvoorbeeld een metafoor mee verzonnen kan worden, zegt ze. Zoals met NPC,
of eindbaas: iemand die ergens heel goed in is of op een andere manier
exceptioneel is. “Inmiddels klinkt eindbaas alweer een beetje boomerachtig.”
“Metaforen zijn handig omdat je je iets veel beter voor kunt stellen, je kunt er echt een bepaald beeld aan verbinden”, zegt Waszink. Andere voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld sporttermen: een balletje opgooien, uit de startblokken schieten of de lat hoger leggen. Ook mensen die nog nooit een polsstok hebben aangeraakt of getennist hebben zullen die termen wel eens gebruiken. Waszink wijst op het kantoor als een belangrijke plek waar dit soort taal ontwikkelt: “Kantoren, vergaderen, het zijn allemaal nogal saaiige dingen. Nieuwe taal uit sport kan het dan dynamischer laten lijken: een balletje opgooien, een meeting inschieten, maar ook taal uit fysiek werk op het platteland: doorakkeren, doorploegen, dat soort dingen.”
Metaforen uit de sportwereld kunnen gebeurtenissen in het kantoorleven dynamischer laten klinken, zoals: een meeting inschieten.
Freepik, peoplecreationsGamewoordenboek
Waszink werkt als woordenboekmaker bij het Instituut voor de Nederlandse Taal, waar ze samen met collega’s het Gamewoordenboek opstelde, een lijst van pakweg 30 pagina’s met allerlei gamerwoorden met betekenissen. Een bijzondere ervaring voor zelfbenoemd ‘gamerboomer’ Waszink: “Er gaat een wereld voor me open! Ik kende eigenlijk bijna niks, dus voor mij was het heel verrassend dat gamers zoveel unieke woorden gebruiken.”
Andere taalkundigen waarmee Waszink samen aan het boekje werkt zitten beter in de materie, zoals Dalí Chirino. Voor hem zijn de woorden een stuk bekender, al zitten er ook voor hem nog verrassingen tussen: “Ik speel vooral singleplayer games, maar mijn broertje bijvoorbeeld is wat jonger en speelt vooral tegen en met z’n vrienden. Dat is een hele andere cultuur, dus ik heb ook veel woorden uit het boekje van hem.”
Waszink legt uit hoe nieuwe woorden een lange route doorlopen,
voordat ze in een écht woordenboek terechtkomen: eerst in een specifieke lijst
van woorden uit een bepaalde subcultuur zoals zo’n themawoordenboekje en dan in
het Woordenboek voor Nieuwe Woorden,
waar Waszink ook aan meewerkt. “Je moet zo’n woord een tijdje in de gaten
houden, om te kijken of bijvoorbeeld de betekenis wordt uitgebreid en het
buiten de gamercontext wordt gebruikt, zoals NPC.” Als het vaker voorkomt en in
verschillende context, is de kans groter dat het op een gegeven moment in de
Van Dale belandt.
Engelse woorden
In het gamewoordenboekje staan opvallend veel Engelse woorden die lang niet allemaal een nieuwe betekenis krijgen, zoals killen of joinen. Aan de Nederlandse werkwoordsuitgang kun je zien dat die woorden goed zijn ingeburgerd, zegt Waszink.
Het lijkt misschien overbodig om Engelse woorden te gebruiken voor woorden die in het Nederlands al bestaan. Maar volgens Verheijen is het juist kenmerkend voor jongerentaal om in verschillende contexten verschillende woorden te gebruiken. Uit haar onderzoek blijkt dat het je Nederlands niet slechter maakt. Ze noemt het een vorm van meertaligheid, net als mensen die naast Nederlands een dialect spreken. Die kunnen die talen doorgaans prima uit elkaar halen en weten goed op welk moment welke taal gepast is. “Sterker nog, meertaligheid is goed voor je cognitieve vaardigheden.”
Jongeren gebruiken vaak verschillende woorden in verschillende situaties.
Magnific, freepikNet als bij meertaligheid kunnen jongeren doorgaans goed inschatten in welke context ze welk woord kunnen gebruiken, dus de kans is klein dat je in een Nederlands examen opeens woorden als NPC tegenkomt. Chirino: “Gebruik van eigen taal geeft ook een groepsgevoel bij jongeren. Daarmee onderscheiden ze zich van de oudere generatie.” Dat is ook het grootste risico voor populaire woorden onder jongeren, volgens Chirino: “Als het op Facebook staat, is het klaar. Dan kennen oudere mensen het ook, en dan is het niet leuk meer.”
Gamewoorden worden dus gewone taal als ze een nieuwe betekenis krijgen buiten de gamewereld. Ze moeten breed worden opgepikt via sociale media en mainstreamcultuur. En lang genoeg blijven hangen om de weg naar het woordenboek te vinden.
Gamen en de maatschappij
Wat is het effect van gamen op onze maatschappij? Hoe beïnvloedt het onze taal? Hoe blijf je als ouder betrokken bij het gamen van je kind zonder alles te controleren?
