Als kind speelde ik samen met m’n broer stiekem Grand Theft Auto 2, een ietwat gewelddadig en daarom indertijd nogal controversiële videogame. In deze game kruip je in de huid van een crimineel die klusjes opknapt voor allerlei criminele netwerken. Dat doe je met tanks, machinegeweren en raketwerpers die in de GTA-wereld voor het oprapen liggen. Een vriendje brandde de game op een CD, we schreven er ‘Age of Empires 6’ (een niet-bestaande versie van een vrediger spel) op zodat onze ouders niks zouden merken. We speelden het spel als mijn ouders van huis waren en onze lieve onbekommerde oppas de dienst uitmaakte. Geen enkel moment kwam het in ons op om aan onze ouders voor te leggen of het wel oké was dat we dit speelden, laat staan om het met ze samen te spelen. Ze zouden het vast verbieden, waarom zouden we dat riskeren?

Richtlijnen voor schermgebruik

Sinds Netflix in 2025 de verpletterende serie Adolescence uitbracht staan negatieve gevolgen van (te veel) schermgebruik voor kinderen volop in de aandacht. In de serie spendeert een jongen van 13 enorm veel tijd op z’n kamer, achter een computer. Z’n ouders hebben geen flauw idee wat er achter zijn slaapkamerdeur afspeelt. Niemand ziet dat de jongen langzaam radicaliseert, onder invloed van wat hij online ziet en doet, totdat hij wordt verdacht van moord op een vrouwelijk klasgenootje.

Hoewel Adolescence een een fictief verhaal is, is het wel degelijk gebaseerd op verontrustende berichten in de media over online beïnvloeding. Om dit soort situaties tegen te gaan, werkte universitair hoofddocent Clinical Child and Family Studies Ina Koning in 2025 in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) aan een richtlijn voor gezond schermgebruik, om opvoeders te helpen bij het schermgebruik van kinderen.

Gamen valt uiteraard ook onder schermgebruik, maar het woord ‘game’ komt in veertien pagina’s van de richtlijn slechts twee keer voor. Toch is er volgens Koning genoeg overlap om de richtlijn ook te gebruiken voor games. De belangrijkste pijler (‘gezond schermgebruik doe je samen’) gaat bij zowel games als sociale media over contact met je kind, interesse tonen. Koning hoort dat in haar onderzoek ook terug van kinderen: “Kinderen zeggen vaak: ik wou dat mijn ouders vaker meedoen aan spelletjes die ik speel, of dat ze in ieder geval snappen wat ik doe.”

Meekijken met je kind

Af en toe meekijken met je kind is raadzaam omdat games steeds vaker verslavende elementen inbouwen die je ook vindt bij sociale media. “De bedrijfsvoering van nieuwe gameplatforms is sluwer geworden,” vertelt Nastasia Griffioen, onderzoeker en hoofd van het Expertisecentrum Digitalisering en Welzijn. Neem bijvoorbeeld Roblox, het populaire platform waar gebruikers hun eigen games kunnen maken. Net als bij sociale mediaplatforms krijg je op basis van een algoritme continue nieuwe games aangeboden – met als doel je zo lang mogelijk in de app te houden. Andere, met name mobiele games, geven bonussen als je ’s avonds of in het weekend terugkomt, of als je een streak opbouwt.

Roblox heeft ook sociale componenten: je kunt chatten via tekst en voice-chat en veel games fungeren als chatrooms die vooral draaien om interactie, niet om games. Elke dag komen er nieuwe games bij. Het is in die zin een veelkoppig monster. Koning: “Het idee is dat je als ouder grofweg weet wat je kind tegenkomt, maar met zoiets als Roblox is dat niet te doen. Je moet maar hopen dat je kinderen zelf naar je toe komen als ze iets problematisch tegenkomen.” Toezicht houden kan natuurlijk ook te ver gaan. Griffioen: “Je zal als ouder nooit honderd procent op de hoogte zijn van alles wat je kind doet of ziet. En dat is ook niet de bedoeling.”

Leeftijdsadvies en schermtijdlimieten

Als ouder kun je volgens de richtlijn ook kijken naar de Gamewijzer, waar onder andere leeftijdsadviezen van PEGI (Pan European Game Information) per game worden aangegeven. Die leeftijdsadviezen zijn echter veelal gebaseerd op een wat ouderwets idee van wat games problematisch maakt. Zo krijgen mobiele games met chatfuncties, mogelijkheden om in-game geld uit te geven en andere sociale media-achtige mechanics lage leeftijdsadviezen. 

Tegelijkertijd krijgt een spel met weinig prikkels zoals RuneScape de leeftijdsindicatie 16+ omdat je in-game karakter bier kan kopen. “Niet echt logisch inderdaad, zeker als je kijkt naar wat we weten over risicovol gedrag,” zegt Griffioen. Roblox krijgt een uitroepteken als PEGI-leeftijd in de Gamewijzer, wat staat voor ‘ouderlijk toezicht gewenst’ omdat er binnen Roblox veel verschillen zijn – er zijn schietspellen en horrorgames, maar ook vredige puzzelgames.

Ouders en platformverantwoordelijkheid

Griffioen ziet een toekomst voor zich waar het klassieke ‘hoe was het op school’-gesprek ook over online kan gaan. Bij Adolescence ging het vooral mis omdat Jamie’s ouders geen idee hadden wat hij deed en zag. Ze interesseerden zich daar ook niet voor.

Griffioen benadrukt wel dat de verantwoordelijkheid niet alleen bij ouders ligt, maar ook bij gameplatforms: “De algemene tendens is dat platforms met heel veel vrijheid voor gebruikers, zoals Roblox, moeite hebben met modereren of er problematische dingen gebeuren. Uiteindelijk is er een cultuurverandering nodig, waarin ook techbedrijven en ontwikkelaars het beste met de gebruikers voorhebben, in plaats van winst en groei bovenaan zetten.”

Koning heeft daar weinig vertrouwen in: “We weten dat platforms in de techindustrie weinig op hebben met het welzijn van hun gebruikers, ook al zeggen ze steeds van wel. Dat noemen we screenwashing. Voor deze platforms is mijn insteek nu: kinderen onder de 15 jaar hebben op sociale mediaplatforms helemaal niks te zoeken. Het hangt voor games ook wel van het kind af, maar vraag je wel af: vanaf welke leeftijd zou mijn kind überhaupt op Roblox moeten?”