Ondanks het verbod op politieke advertenties zie je ze in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen toch op Facebook en Instagram. Het verbod is dus niet waterdicht. Hoe groot is dat probleem?
Uit recent onderzoek van de Universiteit van Amsterdam (UvA) blijkt dat politieke advertenties nog steeds voorkomen op Facebook en Instagram. De onderzoekers bekeken handmatig zo’n 7000 betaalde advertenties, waarvan er 500 afkomstig waren van politieke partijen of kandidaten die verkiesbaar zijn tijdens de aankomende gemeenteraadsverkiezingen. Het verbod van Meta houdt dus niet álle politieke advertenties tegen.
Verontwaardiging
Dat veroorzaakt verontwaardiging. Want levert dat een ongelijk speelveld op als advertenties van de ene partij wel op sociale media verschijnen en die van een andere partij niet? Sommige partijen bereiken met hun politieke advertenties bepaalde groepen socialemediagebruikers, terwijl andere partijen die mogelijkheid niet hebben. Meta moet het verbod beter handhaven om dit te voorkomen.
Het verbod van Meta houdt niet álle politieke advertenties tegen.
Rafapress via FreepikMaar hoe groot is het probleem rondom politieke advertenties nu eigenlijk? Onderzoek naar de effecten van politieke advertenties toont een genuanceerd beeld. Over het algemeen zijn de effecten van politieke advertenties klein en zijn ze weinig in staat kiezers te beïnvloeden. Daarnaast is het aantal advertenties dat door het verbod heen komt klein en is het onduidelijk hoeveel mensen die advertenties zien.
Tegelijkertijd wordt er in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen veel organische politieke content gemaakt. Organische content is content zoals posts, reels en video’s waar niet voor betaald is en op die manier niet gericht is op een specifieke groep socialemediagebruikers. Denk bijvoorbeeld aan lokale politici die TikTok-trends nadoen en die op hun sociale media plaatsen.
@daanjongen Medium yung Felix of Veliz? #GR2026 #gemeenteraadsverkiezingen ♬ Quirky - Oleg Kirilkov
Filmpje van Daan Jongen over gemeenteraadsverkiezingen.
Ongemakkelijke video's
Andere accounts deelden deze content de afgelopen tijd, zoals Viccle op Instagram en Daan Jongen op TikTok. Zij delen met name grappige en ongemakkelijke video’s met hun volgers. Wanneer dit soort content viraal gaat, bereikt het een hele hoop mensen. Het is onduidelijk of dit soort content meer mensen bereikt en meer invloed heeft in vergelijking met betaalde politieke advertenties.
Het is dus belangrijk om onderscheid te maken tussen wat Meta zou moeten doen met betrekking tot het verbod op politieke advertenties en hoe groot de effecten van politieke advertenties daadwerkelijk zijn. Dat Meta het verbod niet goed handhaaft, is kwalijk en zorgt voor onduidelijkheid voor politieke partijen. Of het kleine aantal advertenties dat door het verbod heen glipt echt een gevaar vormt voor de democratie, valt te betwijfelen.
Onderzoek laat zoals gezegd zien dat het effect van politieke advertenties op sociale media meestal klein is. Bovendien maakt het verdwijnen van advertenties het speelveld juist minder transparant, omdat politieke partijen nu sterker afhankelijk zijn van het algoritme van Meta. De vraag is dus niet alleen of het verbod wordt nageleefd, maar ook of het verbod uiteindelijk helpt.