Als je iedereen op een gelijke manier beoordeelt, zorgt dit ook voor de meest eerlijke uitkomsten. Of is het toch niet zo simpel?
Lang niet altijd! Dit zie je bijvoorbeeld terug als je kijkt naar maatregelen rondom energiearmoede. Het begrip ‘het mattheuseffect’ van socioloog Robert Merton helpt dit te begrijpen. Dit effect is vernoemd naar een passage uit het Evangelie van Mattheüs: ''Want wie heeft, hem zal gegeven worden en hij zal overvloedig hebben; maar wie niet heeft, ook wat hij heeft, zal hem ontnomen worden''. Vrij vertaald: de rijken worden rijker, en de armen armer. Maar hoe werkt dit? Want dat is toch niet de bedoeling?
De rijken worden rijker, en de armen armer: hoe zorg je voor een betere balans?
FreepikEnergiecrisis
In 2022 was er een energiecrisis in Europa. Door de stijgende gasprijzen konden naar verwachting 41 miljoen mensen in Europa hun huis bijvoorbeeld niet verwarmen, omdat dit te duur was. De lidstaten van de Europese Unie besloten toen om deze groep mensen te helpen. Ze namen maatregelen die de kosten van deze huishoudens zouden laten dalen. Later bleek dat maar 27% van de meer dan 600 miljard euro bij de kwetsbare groepen terechtkwam, terwijl het overgrote deel bij groepen belandde die dit geld eigenlijk niet per se nodig hadden.
Huishoudens in de laagste 20% inkomensgroep moesten hun spaargeld vijf tot zes keer zo vaak gebruiken om de stijgende kosten op te vangen dan de huishoudens in de hoogste 20% inkomensgroep. Wat bleek? Door de prijsmaatregelen voor iedereen te laten gelden, profiteerden voornamelijk de hogere inkomensgroepen.
Rijk vs Arm
Simpel gezegd, als je een groot huis hebt met drie auto’s en je verlaagt de gasprijzen en benzineprijzen, dan krijg je relatief veel geld: je betaalt minder om je grote huis te verwarmen en het kost minder geld om je auto’s vol te gooien met benzine. Als je in een studentenkamer woont en je hebt alleen een fiets, dan is het wellicht goedkoper om je studentenkamer te verwarmen, maar verder merk je niet direct iets van het verlagen van de benzineprijzen en gasprijzen. Als we naar de Europese energiemaatregelen van 2022 kijken, zien we het mattheuseffect terug: de rijken worden rijker, de armen armer.
Soms probeer je met maatregelen iedereen te helpen omdat dit het eerlijkst lijkt, maar pakt dit niet zo uit.
FreepikSoms worden er dus maatregelen genomen om iedereen te helpen omdat dit het eerlijkst lijkt, maar pakt dit niet zo uit. Door de aanvallen van Amerika op Iran stijgen de prijzen van benzine en wordt er gesproken over maatregelen om mensen tegemoet te komen. Tegelijkertijd verdubbelt de winst van Shell ten opzichte van vorig jaar en worden sommige mensen hier dus juist rijk van. Iedereen nu ondersteunen op dezelfde manier met dezelfde prijsmaatregelen lijkt wellicht het eerlijkst, maar het mattheuseffect laat zien dat het ongelijkheid vergroot.
Zou jij de prijs van benzine voor iedereen verlagen? En zo niet, hoe zou jij dit aanpakken?