Historisch onderzoek zorgt soms voor magische ontmoetingen. Via een oude foto ontmoet ik een bescheiden tachtiger die ooit vooraan stond bij een staking waar hij zijn familie nooit over vertelde.
Ayçığ Çelik leest al jaren geen krant meer als ze op maandag 30 maart een berichtje krijgt van een oud-collega: ‘Is dit niet toevallig jouw vader?’ In de NRC staat een artikel over arbeidsmigranten in het distributiecentrum van Albert Heijn, met een oude foto van een staking in 1980. Ze herkent hem gelijk. Helemaal vooraan staat hij, zonder twijfel, haar vader Cezmi Çelik.
De foto van de staking met vooraan Cezmi Çelik
Coen Borgsteede, Collectie IISGSoms leidt het doen van historisch onderzoek tot onverwachte ontmoetingen. Recent had ik zo’n bijzondere ervaring. Of zoals Ayçığ me later schreef: ‘dit is geen toeval meer, dit is bijna verhaalmagie’.
Na het berichtje van haar oud-collega stapt Ayçığ op de fiets en gaat verschillende winkels af op zoek naar een NRC. Dat artikel gaat over het eerste distributiecentrum van de Albert Heijn dat openging en voor dat fysiek zware werk leunde op arbeidsmigranten. Op de foto die bij het artikel verschijnt staat haar vader vooraan bij protesten voor de poort van het distributiecentrum in Zaandam van Albert Heijn. ’s Avonds plaatst ze een bericht op Facebook met een foto van het artikel. Ze schrijft: ‘Blijkt dat mijn bescheiden vader ooit vooraan stond in de strijd voor gelijke arbeidsomstandigheden. Dat wist ik dus helemaal niet. Trots.’
Enkele dagen later heb ik een koffieafspraak met een oude bekende van Ayçığ, Fatma Bugdayci- Karatas. Fatma en ik kennen elkaar nog niet en we hebben afgesproken om te praten over mijn onderzoek en haar werk voor de vakbond FNV. Dan – bijna tussen neus en lippen door – begint ze over een bericht op Facebook. Ik ben gelijk alert. Hoor ik nu goed wat Fatma zegt? Is er iemand die haar vader herkend heeft?
Stuk familiegeschiedenis
En dan gaat het snel. Ik rakel mijn in de vergetelheid geraakte Facebookaccount weer op. Fatma stuurt Ayçığ een berichtje. En dan hebben we contact.
In de dagen daarna wisselen Ayçığ en ik verschillende berichten uit, deel ik alle foto’s die ik in het archief gevonden heb van de staking en uiteindelijk spreken we af om te bellen. Want het blijkt dat niet alleen zij maar ook haar moeder, broer, neefjes en nichtjes niet wisten van dit stukje familiegeschiedenis. En ik word na ieder bericht van Ayçığ steeds nieuwsgieriger naar hun verhaal.
Nog een foto van de staking. Cezmi Celik is de vierde van links.
Coen Borgsteede, Collectie IISGVoor Ayçığ en haar familie leidt onze onverwachte ontmoeting tot een geschiedenis die tot leven komt. Als Cezmi, inmiddels 86 jaar oud, de foto’s te zien krijgt gaat er een tijdscapsule open. Hij herkent oud-collega’s, begint tegen de beelden te praten en fleurt helemaal op. Voor het eerst in zijn leven vertelt hij zijn gezin over de staking. Zij wisten daar niks van, want ze woonden destijds nog in Turkije. En hij is een bescheiden man, dus opscheppen over zijn belangrijke rol tijdens die actie is niets voor hem.
Onverwachte ontmoeting
Ook voor mij als historicus was deze onverwachte ontmoeting niet minder belangrijk. Er is niets mooiers dan om onderzoek te doen dat mensen raakt. Dat raken kan verschillende vormen aannemen. De NRC was met name geïnteresseerd in de conclusie dat de inzet van arbeidsmigranten een structureel onderdeel is van het bedrijfsmodel van Albert Heijn. Fatma nodigde me tijdens onze kennismaking uit om met huidige supermarktmedewerkers in gesprek te gaan over wat zij ervan kunnen leren. Maar het kan dus ook gaan over het ontroeren en verbinden van mensen. Soms gaat het gewoon over een vader en zijn kinderen.
Bovendien gaf het mij de kans om vragen die het archief niet had kunnen beantwoorden, alsnog te stellen. Over waar in Turkije ze nu precies vandaan kwamen (Sinop, een kuststad aan de Zwarte Zee, in het Noorden van Turkije), en over hoe het Cezmi na 1980 was vergaan (hij bleef tot zijn pensioen werken bij het distributiecentrum). De ontmoeting met de familie Çelik bevestigt voor mij hoe belangrijk het is om juist de verhalen van werkenden te vertellen. Want de man vooraan verdient het om niet vergeten te worden.
Nieuwgierig geworden naar het artikel in de NRC? Je leest het hier.
Rosa Kösters bezig met het archiefonderzoek.
Renske Smorenburg, Collectie IISG