Zomer- of wintertijd: wat is de echte tijd?

De wintertijd. “Ik spreek liever van de standaardtijd”, zegt Marijke Gordijn van Chrono@Work. Zij is verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Toch is ook de wintertijd niet onze natuurlijke tijd, legt de chronobioloog uit. Als de zon op het hoogste punt staat, is het volgens de natuurlijke tijd twaalf uur ’s middags. Alleen zijn we ingedeeld in de verkeerde tijdszone, vertelt Gordijn. 

“We houden de Midden-Europese Tijdszone aan, samen met Duitsland. Maar eigenlijk zouden we in de West-Europese Tijdszone moeten zitten, met Engeland.” Dat zit zo. Nederland ligt in het westen van Europa. Daardoor wijkt onze natuurlijke tijd zo’n veertig minuten af. Het verschil met de tijd in Londen wijkt maar twintig minuten af. Dus is onze echte tijd eigenlijk die van Londen.

“Een uur eerder opstaan gaat in tegen je biologische klok”, legt Gordijn uit. Niet alleen je hersenen, ook je hart, je spieren en je lever houden zich aan een ritme voor dag en nacht. “Voordat je wakker wordt, start je lichaam zich op zodat je goed kunt opstaan. Je lever en je alvleesklier staan aan zodat je straks je ontbijt kunt verteren.” 

En dan moet je ineens een uur eerder uit bed. Daar is je lijf nog helemaal niet klaar voor. In de avond speelt een vergelijkbaar probleem. Je lichaam bereidt zich voor op de nacht, maar je gaat ineens een uur te vroeg in bed liggen. Sommige mensen hebben niet zo veel problemen met de wissel, andere slapen wekenlang slecht en lopen een slaaptekort op.

Het klinkt heel aantrekkelijk, “altijd zomertijd”, dat weet Gordijn ook wel. “Wanneer je de klok hebt verzet, is het ’s avonds om zeven uur ineens nog licht. Dat merk je.” Denk ook aan die heerlijke lange zomeravonden. “We houden onszelf voor de gek”, merkt Gordijn op. In de zomer is de avond altijd al langer doordat de zon later ondergaat. En wat doen we? We verzetten de klok, wat er feitelijk op neerkomt dat we een uur eerder gaan eten ’s avonds. Dat is waardoor de avond lang lijkt. Altijd zomertijd zou een slecht idee zijn, legt Gordijn uit. Waar de wintertijd veertig minuten afwijkt van onze natuurlijke tijd, loopt de zomertijd een uur en veertig minuten uit de pas met wat ons lichaam zou willen.

Het zou het beste zijn om de Engelse wintertijd aan te houden. We zitten op het moment in het westen van de Midden-Europese tijdszone. In het westen van de tijdszones zijn mensen doorgaans minder gezond dan in het oosten, vertelt Gordijn. “Mensen leven daar minder lang. We denken dat het komt door slechte slaap en doordat ze tegen hun biologische klok in leven.” 

Als we overstappen op de Engelse tijd, dan komen we in het oosten van deze tijdszone. Dat is de gezonde optie. Alleen moeten we dan in de herfst de klok twee uur verzetten. “Het is dan in de winter nog een uur eerder donker. Maar het is ’s ochtends ook een uur eerder licht.” De ochtendspits, met daarin veel scholieren, zal veiliger worden, is de verwachting.

“Ik kan niet in een glazen bol kijken”, zegt Gordijn. “Het is aan de politiek.” De lidstaten moeten actie ondernemen, zo klonk het vanuit de EU. “Spanje lijkt daar nu het voortouw in te nemen, en de Spaanse premier is een voorstander van stoppen.” Het zou mooi zijn als we in de herfst voor het laatst de klok verzetten, vindt Gordijn. 

Of, als twee uur verzetten te heftig is, dan verzetten we de klok een uur in 2026 en een uur in 2027. Daarmee ontstaat wel een tijdsverschil van een uur met Duitsland. Er zijn wel meer landen met een tijdsverschil, merkt Gordijn op, zoals Spanje en Portugal. Het is afwachten wat Den Haag ervan vindt.

Neumann, P., & von Blanckenburg, K. (2025). What time will it be? A comprehensive literature review on daylight saving time. Time & Society, 34(4), 684-745.