Looksmaxxing: als schoonheid een plicht wordt

Tienerjongens die stiekem thuis anabolen injecteren, tongoefeningen doen om hun kaaklijn te verbeteren (“mewing”) of zelfs met een hamer hun gezichtsstructuur proberen aan te passen (“bone smashing”); looksmaxxen is allang geen niche internetfenomeen meer, maar een werkelijkheid waar jongens en jonge mannen mee geconfronteerd worden zodra ze social media openen. Het dominantie idee? Succes wordt bepaald door aantrekkelijkheid; wie CEO wil worden of het goed wil doen bij vrouwen, moet aan bepaalde uiterlijke kenmerken voldoen.

De trend begon op fora, waar jonge mannen en jongens elkaar beoordelen op een tienpuntsschaal. De laagst beoordeelde mannen worden subhuman genoemd, de knapste (giga)chads. De beoordeling loopt volgens vaste criteria, die wetenschappelijk onderbouwd zouden zijn. Zo is er een gouden standaard voor gezichtsverhoudingen, moeten mannen een vetpercentage tussen de 10 tot 12 procent hebben, en worden licht omhoog wijzende ooghoeken als ideaal gezien.

Wondermiddelen

Dat er een gouden standaard zou zijn voor schoonheid is onjuist, aldus socioloog Sanne Pieters, die zich voor haar promotieonderzoek bezighoudt met schoonheid en ongelijkheid. “Ik kan me voorstellen dat het fijn is om ‘objectieve’ kenmerken te hebben van wat aantrekkelijk is, zodat je precies weet wat je moet veranderen. Maar sociaal-wetenschappelijk onderzoek toont aan dat een universele schoonheidsstandaard niet bestaat. Wat iemand mooi vindt, hangt af van allerlei factoren. Zoals de sociale groep waartoe je behoort, of waar je woont.”

Desondanks gaan jonge mannen ver om hun ideaalbeeld te bereiken, onder andere door het injecteren van allerlei middelen. Met name peptiden hebben een vlucht genomen, ziet Tom Decates, cosmetisch arts KNMG en universitair docent in het Erasmus MC. “Peptiden zijn kleine onderdelen van eiwitten, die signalen verzenden binnen het lichaam. Ze kunnen bijvoorbeeld de boodschap geven aan cellen dat ze meer collageen moeten maken of meer suiker moeten opnemen.”

De verwachtingen over de werking van peptiden zijn hooggespannen. Zo zou de peptiden-cocktail Wolverine stack de spieraanmaak bevorderen en ervoor zorgen dat vet sneller wordt afgebroken. Looksmaxxers adviseren tienerjongens om de peptide Human Growth Hormone (HGH) te injecteren om ervoor zorgen dat ze langer door blijven groeien en breder worden. Het ‘wondermiddel’ Lemon Bottle zou lokaal vet oplossen. Ook ‘traditionele’ anabolen worden niet geschuwd om spiergroei te bevorderen.

Lange termijn en shady verkopers

Decates ziet een tweeledig gevaar in dit soort praktijken. Ten eerste vreest hij voor de manier waarop looksmaxxers omgaan met de middelen. “Omdat de bloedwaardes van tevoren niet getest zijn, heb je geen uitgangspunt. Je weet dus überhaupt niet wat je nodig hebt en wat het effect is. Jongens kopen het vaak via internet, waarbij de samenstelling van de middelen onbekend is. Pointer deed onlangs een steekproef met peptides uit webshops. Er werden soms tot wel veertien keer zoveel werkzame stoffen aangetroffen als op het label vermeld. Ook zaten er stoffen in die ze niet herkenden.”

Daarnaast zijn veel van de genoemde middelen relatief nieuw, waardoor de langetermijneffecten onbekend zijn. “Het effect van Wolverine Stack is bijvoorbeeld alleen op muizen en ratten getest, maar we weten niet wat het effect is op mensen. Het zou goed kunnen dat het middel bij mensen juist een seintje geeft aan een cel die zich aan het ontwikkelen is tot kanker. We weten het gewoon niet.”

Onzekere jongeren

Het verbaast Decates niet dat juist jonge mannen zich aangetrokken voelen tot looksmaxxen. “Tieners en jongvolwassenen bevinden zich in een hele kwetsbare periode. Onderzoek uit de UK laat zien dat drie op de tien tieners zich schamen voor hun uiterlijk. Tegelijkertijd is het hersengedeelte dat de lange termijn moet overzien nog niet volledig ontwikkeld, maar worden jongeren op sociale media wel constant blootgesteld aan het perfecte plaatje. Uit ons onderzoek blijkt dat mensen die veel naar visuele sociale media kijken, eerder geneigd zijn om een cosmetische behandeling te ondergaan. De kans is dus groot dat jongeren die veel looksmaxx-content consumeren, eerder geneigd zijn om hier zelf aan mee te doen.”

Sociale omgeving

Hoewel sociale media zeker een rol spelen in de populariteit van looksmaxxen, pleiten zowel socioloog Pieters als arts Decates voor een bredere blik op het fenomeen. “We moeten ervoor waken om alle schuld bij sociale media neer te leggen. De sociale omgeving van jongeren is ook van belang. Hoe praten jongens met elkaar op school? Hebben jongeren een prettige thuissituatie?”

Pieters ziet Looksmaxxen niet als een online hype, maar als onderdeel van een bredere trend, waarbij schoonheid steeds meer een individuele verantwoordelijkheid is geworden en de lat voor schoonheid steeds hoger is komen te liggen. “Waar het een paar generaties geleden nog heel gewoon was om niet al je tanden meer te hebben vanaf een bepaalde leeftijd, zul je dat nu niet zo snel meer zien”, noemt ze als voorbeeld. Doordat looksmaxxers het idee verspreiden dat schoonheid en daarmee maatschappelijk succes bereikbaar is voor iedereen met genoeg wilskracht, verschuift het schoonheidsideaal steeds een stukje verder op.

Ze vreest dat looksmaxxen bijdraagt aan ongelijkheid. “Uit onderzoek blijkt dat mensen wiens uiterlijk voldoet aan de conventionele standaard meer kansen hebben op de arbeidsmarkt en in de datingwereld. Veel van de ingrepen die looksmaxxers adviseren, zijn alleen beschikbaar voor mensen die daar de financiële middelen voor hebben.” In plaats van vraagtekens te zetten bij waarom mensen met bepaalde uiterlijke kenmerken meer kansen hebben, en de wenselijkheid ervan, versterken looksmaxxers juist het idee dat schoonheid een voorwaarde is voor succes, legt Pieters uit.

Softmaxxing

Niet alle looksmaxxers pleiten voor operaties of injecties. Daarom wordt er in de gemeenschap onderscheid gemaakt tussen de extreme variant (hardmaxxing) en de mildere variant (softmaxxing). Softmaxxing wordt vaak als relatief onschuldig beschouwd; jongeren geven elkaar tips over bijvoorbeeld gezonde voeding, sport en huidverzorging. Maar volgens Pieters schuilt er ook in deze vorm een gevaar voor de maatschappij. “Hoewel ik ook de voordelen inzie van een gezonde levensstijl, duwt dit een narratief naar voren dat een goede gezondheid en een mooi uiterlijk enkel een individuele prestatie is, terwijl het bijvoorbeeld net zo goed de verantwoordelijkheid is van de overheid.”

Decates bekijkt dat anders. Vanuit medisch oogpunt ziet hij ook mogelijke gezondheidsvoordelen. “Stel dat je twaalf bent, je zit niet lekker in je vel en je zit de hele dag te gamen en chips te eten, dan zie ik het als een positieve ontwikkeling dat iemand tegen je zegt dat je eens moet gaan sporten of op je voeding moet letten. We moeten er echter wel voor waken dat het niet iemands zelfbeeld aantast of dat iemand doorslaat in zijn gedrag.”

Met tieners in gesprek

Om te voorkomen dat kwetsbaren, onzekere tieners en jongvolwassenen in de ban raken van de looksmaxx-wereld en alle mis- en desinformatie die daarin wordt verspreid, is één ding heel belangrijk, benadrukt Decates: “Neem dit fenomeen ongelofelijk serieus. Het is heel makkelijk om lacherig te doen over looksmaxxen, maar we moeten dit zien als een cry for help van jongeren die eigenlijk willen zeggen: zie mij staan.” 

Hij adviseert dan ook aan ouders en de media: “Ga met tieners in gesprek en neem hun behoeftes serieus, want anders duw je ze steeds verder in de krochten van de online wereld waarin zij het gevoel hebben dat ze wél begrepen worden.”