Doelpunten zijn ook goed voor goede doelen

Oorverdovend juichende mensen, zwaaiende vlaggen en voetballers die zich uitzinnig van vreugde op elkaar storten. Het winnen van een voetbalwedstrijd brengt een hoop emoties met zich mee. Maar niet alleen de fans en de spelers kunnen hun hart ophalen, ook goede doelen kunnen er hun voordeel mee doen. Supporters van winnende teams zijn namelijk meer bereid om aan goede doelen te geven, blijkt uit een studie van Frank Hubers van de Open Universiteit en Dinand Webbink van de Erasmus Universiteit.

“Zelf heb ik niet zo veel met voetbal”, geeft Hubers toe, “maar veel collega’s zijn er helemaal gek van. Als hun club wint of verliest, heeft dat invloed op hun stemming.” Het is al langer bekend dat geven niet alleen fijn is voor de ontvanger, maar ook de gever een goed gevoel geeft. Hubers en Webbink vroegen zich af of het ook andersom werkt. Zo ontstond het idee: zouden uitzinnige fans na een gewonnen wedstrijd eerder bereid zijn om te doneren voor een goed doel?

Je verwacht geen effect

Of een voetbalteam een wedstrijd wint, zou rationeel gezien geen effect moeten hebben op de vraag of je wel of niet doneert aan kankerbestrijding of de bescherming van dieren. Die twee staan los van elkaar. Maar we nemen zo’n besluit niet zuiver rationeel, legt Hubers uit. Emoties spelen ook een rol. Voor zijn onderzoek koos Hubers niet zomaar een gewonnen wedstrijd, maar een emotioneel beladen voetbalmoment dat langer bleef hangen: het winnen van de landstitel door Ajax.

Dat is dus al wel even geleden. In dit geval gaat het om 2 mei 2012, de wedstrijd tegen VVV-Venlo die Ajax met 2-0 won, waarna de club landskampioen werd. Op 3 mei volgde de huldiging in Amsterdam, op 4 mei stuurde de onderzoeker zijn vragenlijst naar 1545 deelnemers. Eerst speelden de proefpersonen online een spelletje, legt Hubers uit. “Daarmee konden ze geld winnen.” Vervolgens mochten de proefpersonen aangeven of ze het bedrag dat ze hadden gewonnen, variërend van een paar euro tot vijftien euro, zelf wilden houden of wilden doneren aan een goed doel.

De deelnemers gaven ook nog aan of ze van voetbal hielden en voor welke club ze dan waren en waar ze woonden. Ook wilde Hubers graag weten of ze wedstrijden bezochten in het stadion. “Niet alle supporters zijn hetzelfde”, zegt de onderzoeker. Wat maakt iemand een fanatieke supporter? “Een belangrijke indicator is of mensen wedstrijden bezoeken. Zij beleven het voetbal vaak veel intenser.” Ten slotte rapporteerden de deelnemers hoe blij ze waren met de uitslag van de voetbalcompetitie.

Goede doelen scoren na winst

Ajaxfans bleken erg content te zijn in de dagen na het behalen van de landstitel. Supporters van Feyenoord en PSV waren een stuk minder tevreden. Ze waren ook minder blij dan mensen die de voetbalcompetitie niet volgen. De uitzinnige fans van Ajax gaven hun geld vaker weg dan de deelnemers die geen voetbal kijken. Dat effect was het sterkst onder supporters die wedstrijden in het stadion bezochten. Hubers: “Zij zijn doorgaans sterker betrokken bij de club en reageren daardoor ook emotioneler op het kampioenschap.”

Er is ook een keerzijde. De supporters van rivaliserende clubs als Feyenoord en PSV, die ook kans hadden gemaakt op de landstitel, waren niet alleen chagrijnig. Ze gaven hun winst ook minder vaak weg aan een goed doel dan de deelnemers die het voetbal niet volgden. De uitkomsten van de studie passen in een breder plaatje, schetst Hubers. Door de positieve emotionele schok werden Ajaxfans prosocialer, maar de verliezers krijgen ook een emotionele schok. “Sport kan tot heel sterke emoties leiden”, zegt Hubers. Dat heeft positieve effecten bij winst, maar ook negatieve, bij verlies.

Eerder onderzoek van andere wetenschappers liet zien dat huiselijk geweld vaker plaatsvindt na een verloren voetbalwedstrijd. Een ander voorbeeld: “Rechters in de VS delen zwaardere straffen uit wanneer hun team verloren heeft”, zegt Hubers. “Ook neemt discriminatie toe: rechters oordelen dan strenger over verdachten die uit een andere groep komen dan zij zelf.” Helaas geldt het omgekeerde niet: de dag nadat het favoriete team van de rechter gewonnen heeft, hoef je geen lagere straf te verwachten dan gemiddeld.

Meer vertrouwen in de mens

Een goede bui, bijvoorbeeld doordat je club gewonnen heeft, zorgt ervoor dat we meer prosociaal gedrag vertonen, legt Hubers uit. “Dat zien we ook in een vervolgstudie.” Bij spelletjes waarbij proefpersonen geld mogen verdelen, zijn ze na een gewonnen wedstrijd meer bereid om te delen. Ook met mensen die niet tot de eigen groep behoren. “We zijn dan vriendelijker en genereuzer tegenover de andere groep en hebben meer vertrouwen in mensen buiten onze eigen groep.”

Politiek gezien schuiven fans van winnende teams wat naar links, vertelt Hubers. In een studie samen met Ellen Holtmaat van de University of Oregon blijken de supporters na winst meer te zien in een overheid die de welvaart beter verdeelt. “Ook onder Trump-stemmers zien we een effect van een positieve emotionele schok.” Gemiddeld gezien zijn ze minder bereid om geld te geven, maar ze worden wel genereuzer als hun sportteam wint.

Wat betekent dit voor het WK voetbal in de VS? Hubers heeft hoop. “Meestal zijn we na de eerste wedstrijd negatief. De tweede gaat vervolgens goed, dan voelen we ons al wereldkampioen. Met wat geluk halen we de halve finale, we zijn helemaal euforisch en daarna liggen we eruit. Maar nogmaals: ik ben geen voetbalkenner.”

Het voordeel van dit scenario: het emotionele effect van winst is het grootst als de overwinning onverwacht is. “Als de verwachting laag is en we halen toch de kwartfinales, dan geeft dat een nog grotere positieve emotionele schok.” Het zou een goed moment zijn voor goede doelen om op social media een campagne te beginnen. Mocht het onverhoopt anders lopen voor het Nederlands elftal, dan kunnen goede doelen hun hoop nog vestigen op het weer: ook van mooi weer worden mensen vrolijker. En vrijgeviger.