Jeugdtrauma kan ontstaan door langdurige patronen in de opvoeding. Dat stelt psychiater en hoogleraar Christiaan Vinkers, auteur van ‘Littekens uit je jeugd’.
Stel je voor: je hebt in je jeugd een aantal pijnlijke dingen meegemaakt. Misschien waren er thuis vaak spanningen, ontbrak het aan begrip, of voelde het er niet veilig. Als kind leerde je jezelf aan te passen, om conflicten te vermijden en de sfeer voor iedereen goed te houden. Pas als volwassene merk je dat die patronen nog steeds doorwerken: je voelt een constante spanning, hebt moeite met grenzen stellen en bent chronisch onzeker over jezelf.
Bijna één op de vijf mensen heeft jeugdervaringen meegemaakt die traumatisch zijn
Psychiater en hoogleraar Christiaan Vinkers schreef hierover in zijn boek ‘Littekens uit je jeugd’. Hij benadrukt dat jeugdtrauma vaak niet het gevolg is van één ingrijpende gebeurtenis, maar juist kan ontstaan door langdurige patronen in de opvoeding.
Wat verstaan we precies onder jeugdtrauma?
“Fysiek, emotioneel of seksueel misbruik zijn duidelijke voorbeelden van jeugdtrauma, maar het kan ook subtieler ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan een kind dat opgroeit bij ouders die emotioneel weinig beschikbaar zijn, omdat ze langdurig overbelast zijn door werk. In materieel opzicht heeft dit kind alles, maar liefde en aandacht ontbreken. Trauma kan dus ook voortkomen uit een tekort aan het goede: liefde, structuur en aandacht. Kinderen hebben een stabiele basis nodig om te leren: ‘ik mag er zijn’, ‘ik ben geliefd’ en ‘ik mag fouten maken’.”
In jouw boek spreek je daarom ook van onzichtbare littekens. Wat bedoel je daarmee?
“Aan een verkeersongeluk kun je fysieke littekens overhouden. Bij jeugdtrauma ligt dat anders: die littekens zie je niet, maar ze zijn wel voelbaar. Het beïnvloedt je dagelijks leven als volwassene. Sommige mensen hebben bijvoorbeeld moeite om hun partner te vertrouwen door negatieve ervaringen uit hun jeugd. Anderen durven op het werk geen fouten te maken, omdat fouten maken thuis vroeger niet veilig voelde.”
Kun je herstellen van onzichtbare littekens?
“Ja zeker, herstel is mogelijk. Hoe dat eruitziet, verschilt per persoon. Mijn boek is geen zelfhulpboek, maar het laat wel zien dat mensen ontzettend veerkrachtig zijn. Wat kan helpen, is leren omgaan met je littekens. Bijvoorbeeld door je grenzen duidelijker aan te geven: ‘Hé, als je dit doet, raakt dat een gevoelige plek bij mij. Zou je daar wat voorzichtiger mee kunnen zijn?’ Op die manier leer je beter voor jezelf zorgen én relaties op een gezondere manier vorm te geven.”
Christiaan Vinkers is psychiater en hoogleraar Stress en Veerkracht bij het Amsterdam UMC.
Christiaan VinkersZijn ouders altijd de schuldigen?
“Absoluut niet. Ouders kunnen zelf worstelen met schulden, mentale problemen of simpelweg niet weten hoe ze aan bepaalde behoeften van een kind kunnen voldoen. Soms heeft een kind iets nodig wat de ouders niet kunnen bieden. De maatschappij heeft daarin ook een taak: door ouders te ondersteunen en preventief in te grijpen, kunnen we jeugdtrauma voorkomen.”
Waarom dit boek?
“Bijna één op de vijf mensen heeft jeugdervaringen meegemaakt die traumatisch zijn. Dat is een behoorlijk groot aantal. Een deel van hen ontwikkelt later mentale problemen, soms zelf zo ernstig dat mensen depressief of psychotisch raken. Die mensen komen terecht in de GGZ, waardoor de wachtlijsten blijven groeien.”
“Ook de wetenschap staat voor een uitdaging: we weten nog te weinig over de langetermijneffecten. Trauma uit de kindertijd kan zich soms pas tientallen jaren later laten gelden. Zo komt het voor dat iemand op 65-jarige leeftijd met een depressie bij een therapeut belandt, waarna bij doorvragen blijkt dat nare ervaringen uit de jeugd hierin een rol spelen. Mijn boek laat zien dat het belangrijk is dat hier meer aandacht voor komt.”