Wat maakt een bevroren eiland zo aantrekkelijk voor de Verenigde Staten? Het antwoord ligt onder het ijs: Groenland herbergt strategische grondstoffen die cruciaal zijn voor energie, technologie en geopolitieke macht.
Het is er twee weken per jaar pikkedonker, het kwik daalt tot min 42 graden Celsius en je kunt er opgegeten worden door ijsberen. Tóch is dit pooleiland, Groenland, erg in trek. Niet als vakantiebestemming, maar als grondstofparadijs. Brandstoffen, mineralen en metalen, Groenland heeft het allemaal. Klein detail: de grondstoffen liggen grotendeels onder een pak ijs van zo’n twee kilometer dik. Weinigen poogden er dan ook de schop in te zetten. Maar Donald Trump heeft de graafmachines al ronken.
Naast grondstoffen “wemelt het er van de Russische en Chinese schepen”, claimt Trump. De VS ‘moeten’ Groenland daarom wel hebben. Om de nationale veiligheid te garanderen, dus. De rechtmatige eigenaren bleken niet zo happig. “Niet te koop”, zei Denemarken. Dan maar annexeren, dacht Trump begin dit jaar. En toen gingen de alarmbellen af. De EU stuurde soldaten naar Groenland, Trump pareerde met economische sancties en de NAVO moest de boel sussen in Zwitserland.
Na een paar weken nagelbijten krijgt Trump zijn zin. “Europa krijgt mijnbouwrechten, en wij ook”, zei hij tegen Amerikaanse media. Maar om welke grondstoffen gaat het eigenlijk? En rekent de VS zich niet rijk door te denken dat het onherbergzame pooleiland wat zal opleveren?
10 miljoen auto's
Eerst maar de vraag of Groenland wel zo’n grondstoffenwalhalla is. “Er is redelijk veel geologisch potentieel”, zegt Andor Lips, hoofdwetenschapper bij het Nederlands Materialen Observatorium van de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Met andere woorden: ja, Groenland is rijk aan grondstoffen.
Er zijn op Groenland tientallen plekken waar je kritieke grondstoffen kunt vinden
Om te beginnen zit er olie. Dat bevindt zich op land en in zee. 31,4 miljard vaten in het oosten en nog eens 7,8 miljard in het westen, schat de Amerikaanse geologische dienst. Daarmee kun je zeker 10 miljoen auto’s een jaar lang laten rijden. Ook gas en steenkool zijn overvloedig. Daarnaast vind je er een schonere brandstof: uranium. Als je dit radioactieve element splijt, levert dat een bom aan energie op. Deze techniek geeft de Amerikanen zo’n twintig procent van hun stroom. Groenland herbergt 270 duizend ton van het spul, en staat daarmee hoog op de ranglijst van uraniumbezitters.
Metaalhonger
Maar Groenland bevat meer dan alleen brandstoffen. Het schittert er van de ‘mineralen’. Wel 43 van de 50 stuks die de VS als ‘kritiek’ bestempelen voor hun economie en technologie. Lips: “Er zijn op Groenland zo’n twintig tot dertig plekken waar je dit soort kritieke grondstoffen kunt vinden.” Daaronder vallen alledaagse bouwmetalen als zink. Of exotischere metalen zoals goud, wat je terugvindt in vrijwel alle telefoons. Goud geleidt goed elektriciteit, roest niet en reageert niet met andere onderdelen van de telefoon. Dat maakt het edelmetaal volgens materiaalwetenschappers uniek en onvervangbaar.
Ook bevat Groenland grondstoffen die zo kritiek zijn, dat ze ‘zeldzaam’ worden genoemd. Niet omdat ze zo weinig voorkomen, maar eerder omdat ze bijna nooit samen in hoge concentraties in de aardkorst zitten. Deze zeldzame aardmetalen, zoals ze volledig heten, zijn bovendien moeilijk te winnen.
Zeldzame aardmetalen komen vooral voor in krachtige magneten. Zoals die in windturbines bewegingsenergie van de wieken omzetten in stroom. Het element neodymium is in dat opzicht vermeldenswaardig. In combinatie met de elementen boor en ijzer, overigens geen zeldzame aardmetalen, vormt het de allerkrachtigste magneten die er zijn. Die zitten bijvoorbeeld ook in MRI-scanners.
Meer dan mijnen
Groenland lijkt als een magneet op Trump te werken. Hij koestert hoge verwachtingen van het pooleiland, maar het is de vraag of het ook wat oplevert. Het is er ruig en onherbergzaam, en er ligt overal ijs. En zelfs al smelt het ijs, dan nog betwijfelen deskundigen dat grondstoffenwinning op Groenland ooit makkelijk of rendabel zal worden. “Er zal niks zomaar voor het oprapen liggen”, zegt Lips.
Bovendien is grondstoffen winnen op Groenland een dure hobby. “Je hebt niet alleen een mijn nodig, maar ook wegen en havens om gewonnen grondstoffen op transport te zetten”, verklaart Lips.
En daar schort het aan. Groenland, een gebied zo groot als Saudi-Arabië, heeft twee actieve mijnen: een goudmijn en een anorthosiet-mijn, voor glasvezel. Er is dus nooit écht groots in de grondstofwinning geïnvesteerd. Dat komt straks allemaal voor rekening van de VS, als ze zo graag willen.
Om productief te kunnen mijnen, heb je naast mijnen ook huizen, wegen en havens aanleggen.
Vadim.Nevedov, via freepik.comEn dat is nog niet alles. Een productief mijnwezen vraagt om meer dan alleen de mijnen, wegen en havens. Een locatie om zo’n duizend mijnwerkers te vestigen, bijvoorbeeld. Maar ook werkplaatsen voor machines, en genoeg energie en brandstof om alles te laten draaien. En dan weet je nog niet eens of alles zich uitbetaalt. “Je kunt wel speculeren over potentieel,” zegt Lips, “maar je weet het pas zeker als je echt gaat winnen.”
Kwestie van tijd
Dat hoef je oliebedrijven op Groenland niet te vertellen. Shell en ExxonMobil boorden vijftig jaar lang met lust en leven naar ‘het zwarte goud’ op het pooleiland. En na decennia van proefboringen vonden ze onvoldoende van het spul om productie rendabel te maken.
Er werd lange tijd naar olie geboord op Groenland, maar uiteindelijk was het voor oliebedrijven niet rendabel.
microstock1, via freepik.comDat geldt overigens ook voor de Groenlandse mijnen. De goudmijn produceerde slechts één goudstaaf en bij de anorthosiet-mijn zijn er nog geen kopers. Een rendabele mijn is dus ook een kwestie van tijd. Voordat mijnbouw in het noordpoolgebied echt loopt ben je zo vijftien tot twintig jaar verder, zegt Lips.
Maar heb je eenmaal een goedlopende mijn in het mineraalrijke poolgewest dan “produceert ‘ie wel het hele jaar door, 24 uur per dag”, aldus Lips, die refereert aan de Red Dog Mine in Alaska, een van de grootste zinkgroeves in de wereld. “Die loopt zelfs bij sneeuwstormen en min zestig graden Celsius”, vervolgt hij.
Chinese monopolie
Trump weet dus best dat mijnbouw in Groenland de VS tijd en geld gaat kosten. Waarom dan die grondstoffenhonger? Dat heeft te maken met China. De Aziatische grootmacht mijnt zo’n zeventig procent van alle zeldzame aardmetalen wereldwijd. En dus leunen de VS, net als het gros van de wereld, op zeldzame aardmetalen uit China. Die afhankelijkheid is best riskant, bleek vorig jaar. Tijdens de handelsoorlog die Trump met China startte, leverde China tijdelijk geen zeldzame aardmetalen meer aan de VS.
Lips legt uit dat de VS ook hun eigen zeldzame aardemijn hebben. Dat is best een flinke: de mijn levert iets meer dan tien procent van de wereldwijde productie van zeldzame aardmetalen. Maar nog onvoldoende om de Amerikaanse metaalhonger te stillen. “Er moet meer bij”, zegt Lips.
En dat kan ook. Want het Groenlandbestuur wil best zakendoen met Amerikaanse bedrijven, denkt Lips. Mits dat op een beschaafde manier gebeurt. Dat wil zeggen: rekening houdend met alle milieuregels, bijvoorbeeld. Maar stel nu dat Trump geen zin zou hebben in de extra investeringen die daarvoor nodig zijn, dan zou hij nog kunnen volhouden het eiland in te lijven. “Dan zou Groenland, bij wijze van spreken, de 51e staat worden”, zegt Lips. Als dat daadwerkelijk gebeurt, loop je altijd nog het risico dat het milieu misschien de tweede viool gaat spelen.