Ontbijt wordt vaak de belangrijkste maaltijd van de dag genoemd. Maar klopt dat wel, nu steeds meer mensen hun eerste maaltijd pas rond lunchtijd eten? Voedingsexpert Jaap Seidell legt uit waarom het antwoord niet voor iedereen hetzelfde is.
Een bord havermout of boterhammen met ei zodra je ’s ochtends opstaat. Het wordt vaak gezien als een gezonde gewoonte, omdat je met een stevig ontbijt de rest van de dag minder snackbehoefte zou hebben. Niet voor niets luidt een bekende uitspraak: ‘Ontbijt als een koning, lunch als een prins en dineer als een bedelaar’.
Nu doen steeds meer mensen aan intermittent fasting, waarbij ze pas vanaf twaalf uur ’s middags hun eerste maaltijd eten. Dat is in tegenspraak met die bekende volkswijsheid. Maar de meeste volwassenen kunnen makkelijk wennen aan niet ontbijten en er toch een gezond eetpatroon op nahouden, stelt Jaap Seidell, emeritus hoogleraar Voeding en Gezondheid.
Geen ja of nee
“Zoals met veel vragen over voeding is er geen eenduidig antwoord op de vraag of het ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag is,” vertelt Seidell. “Voor sommige mensen werkt het goed om niet te ontbijten. Anderen ontbijten wel stevig en dat kan ook gezond uitpakken.”
Of je ontbijt nodig hebt, hangt ook af van je activiteiten op een dag. Seidell: “Mijn grootvader stond om vier uur ’s ochtends op om de koeien te melken. Die had ontbijt nodig voor voldoende energie. Maar met het kantoorwerk dat velen tegenwoordig doen, hoef je niet per se te ontbijten.”
Er zijn studies die een verband laten zien tussen het overslaan van ontbijt en het risico op ziekten als obesitas en diabetes. Het gaat dan meestal om observationele studies, wat inhoudt dat de onderzoekers de bestaande ontbijtgewoontes van mensen hebben geanalyseerd. Proefpersonen zijn dus niet willekeurig ingedeeld in groepen die langere tijd wel of geen ontbijt krijgen. Seidell: “Uit deze studies kunnen we moeilijk concluderen of zwaarder worden komt door niet te ontbijten. Het kan zijn dat mensen al zwaarder worden en dan ineens besluiten om niet te gaan ontbijten om dat tegen te houden. Dan zijn er andere oorzaken van de gewichtstoename.” Experimenten met mensen laten namelijk geen verband zien tussen al dan niet ontbijten en lichaamsgewicht.
Uit studies blijkt een betere concentratie en schoolprestaties bij kinderen die wél ontbijten.
Magnific, byanikona7Het Voedingscentrum stelt dat het voor je gezondheid wel belangrijk is om te ontbijten, vooral voor kinderen en jongeren. “Uit studies blijkt inderdaad een betere concentratie en schoolprestaties bij kinderen die wel ontbijten,” licht Seidell toe. “Ze zijn dan gedurende de dag minder afgeleid door trek.”
Kwestie van wennen
Verder is het grotendeels gewenning wanneer je lichaam naar eten snakt. En dat hangt weer af van je cultuur. “Spanjaarden ontbijten nauwelijks, lunchen heel uitgebreid en eten dan pas ’s avonds laat weer,” vertelt Seidell. “Als je dat niet gewend bent, duurt het maanden of jaren om je lichaam aan deze tijdstippen te laten wennen, maar zij weten niet beter. Het is net zoiets als dat je een tijd vroeg opstaat. Op een gegeven moment word je vanzelf vroeg wakker.”
Dit komt doordat de hormoonpieken die ontstaan door honger of verzadiging in een bepaald ritme zitten. Dat ritme kan veranderen door eetpatronen die je een tijd volhoudt. Seidell: “Dat zie je ook bij mensen die vaak jetlags hebben. Die kunnen een tijd lang midden in de nacht wakker worden met honger.”
Ook aan intermittent fasting kun je dus wennen. Voor sommigen is het een effectieve manier om af te vallen, omdat je met twee maaltijden op een dag minder calorieën tot je neemt. Dit is wel afhankelijk van wat je de rest van de dag eet. “Als je merkt dat je meer gaat snacken door pas later op de dag te eten, is het geen aanrader. Anderen gaan er juist heel goed op en missen het ontbijt niet,” stelt Seidell. Het is nog niet bekend of het potentiële gewichtsverlies door intermittent fasting op lange termijn aanhoudt.
Tot slot: als je ontbijt, eet dan een vezel- en eiwitrijk ontbijt. Van te veel eten word je suffig en van te weinig raak je afgeleid door trek. Lekker, zo’n wit stokbroodje met jam in Frankrijk, maar veel zin heeft dat dus niet.