Ik ben nooit goed geweest in het maken van keuzes. Zo heb ik nooit een profiel gekozen. Of, nou ja, ik koos destijds alle profielen. Ik volgde vakken van natuurkunde tot biologie, van Spaans tot Latijn, van aardrijkskunde tot kunstgeschiedenis. Ondanks mijn vierkante rooster genoot ik met volle teugen van alle kennis die ik tot mij nam. Omdat ik alles interessant vond, wilde ik gewoon niet kiezen.

Perfecte studiekeuze

Maar goed, op de universiteit was dat natuurlijk niet vol te houden. Dus moest ik alsnog een keuze maken. Gelukkig volgde ik op de middelbare school ook een vak waar, in zekere zin, vragen van alle wetenschappen aan bod kwamen. Dat vak was filosofie en leek mij dus de perfecte studiekeuze.

Toch moet ik preciezer zijn. Filosofie behandelt niet alle vragen van alle wetenschappen. Dat zou natuurlijk ondoenlijk zijn. Wel richt filosofie zich op alle vragen die de wetenschappen zelf niet kunnen beantwoorden. Nu denk je misschien: hoe kan dat nou? Wetenschappers zijn toch in staat om alles uit te zoeken? Nou, nee. Elke wetenschap maakt namelijk fundamentele aannames die ze niet kan bewijzen, simpelweg omdat ieder bewijs ook weer voortborduurt op simpele aannames.

Vragen stellen

Probeer het zelf maar eens: als je weer eens in de les natuurkunde zit, vraag dan maar goed door. Waar komen de natuurwetten vandaan? Is alles gemaakt van materie? En onze gedachtes dan? Hoe betrouwbaar is natuurwetenschappelijke kennis? Wat is kennis eigenlijk? “Deze vragen gaan de natuurkunde te buiten,” zegt je docent dan vroeger of later, “ze behoren tot het domein van de filosofie.”

Maar filosofie houdt zich niet alleen met wetenschappelijke vraagstukken bezig. Het gaat ook over vragen die jou als tiener bijzonder aanspreken. Hoe ziet een goed leven eruit? Wat is mijn plaats in de maatschappij? Wanneer moet ik tradities volgen en wanneer mag ik ermee breken? Bestaat er een God?

Net als de wetenschap kan ook de filosofie geen definitief antwoord op deze vragen geven. Wat is dan het verschil? Waar wetenschappen naarstig op zoek zijn naar antwoorden, proberen filosofen bij deze vragen te verblijven. Juist vragen die wij niet kunnen beantwoorden moeten we niet achter ons laten, maar met ons meedragen. Het leven bestaat namelijk niet alleen uit antwoorden, maar grotendeels uit vragen.

Relevant voor iedereen

Dat betekent niet dat filosofie alleen relevant is voor de enkeling. Ook de samenleving als geheel heeft voortdurend filosofische vragen. Dat zag je tijdens de coronapandemie. Opeens waren vragen naar de betrouwbaarheid van wetenschappelijke kennis en de grenzen van rechtvaardig overheidsoptreden aan de orde van de dag. Wie durft nog te beweren dat filosofie alleen iets is voor stoffige boekenwormen?

Als ik terugkijk op mijn middelbare schooltijd, dan begrijp ik nu waarom ik vakken van natuurkunde tot kunstgeschiedenis volgde. Niet omdat ik uit was op zo veel mogelijk antwoorden, maar op zo diep mogelijke vragen. Herken jij dit? Hou jij ook van vragen waar niemand het antwoord op heeft? Dan zou ik zeker overwegen om filosofie te studeren.

Niet dat je tijdens deze studie alleen maar vragen leert stellen. Je vergaart ook kennis over de geschiedenis van de filosofie, leert logisch redeneren en een goed essay schrijven. Maar kennis is bij filosofie steeds het middel om tot betere vragen te komen. Vandaar dat je moet houden van vragen. Maar wat betekent het eigenlijk om daarvan te houden?

Moed

Dat betekent vooral niet bang zijn om je zekerheden op het spel te zetten. Sterker nog: je moet de moed hebben om jezelf op het spel te zetten. Je moet immers je eigen opvattingen, waarden en wereldbeeld loslaten. Dat kan eng en onprettig zijn (zie mijn andere blog daarover). Dus waarom zou je dat doen?

Dat heeft te maken met wat ik al eerder noemde: filosofische vragen horen bij het leven en verdwijnen niet zodra we de andere kant op kijken. Filosofie noemen we daarom soms wel ‘levenskunst’. Je oefent je in het leven, met al zijn onzekerheden, en maakt zo datzelfde leven mooier en waardevoller.

Ouders overtuigen

Klinkt dat goed? Heb je besloten filosofie te studeren? Fantastisch! Dan hoef je alleen nog maar je ouders te overtuigen. Ook dat is soms spannend. Want jij en ik weten allebei wat de eerste vragen zijn: “Maar kan je daar wel geld mee verdienen? Wat voor baan krijg je ermee?”

Hiervoor geef ik je graag wat tips. Als filosoof in de dop begin je natuurlijk met het bevragen van de stilzwijgende aanname van beide vragen. Je wijst er bijvoorbeeld op dat geen enkele studie, ook geneeskunde en rechten niet, je echt voorbereidt op een baan, laat staan daar garantie op biedt. Veel geneeskundestudenten specialiseren na hun studie door en met een diploma rechtsgeleerdheid ben je nog geen advocaat.

Aan de universiteit gaat het niet om baankansen, maar om rigoureus en kritisch leren denken. En laat recent onderzoek nou net uitwijzen dat studenten filosofie daarin bijzonder uitblinken.

Voor de vraag of je met filosofie wel aan een baan komt, verwijs je ze naar statistieken die uitwijzen dat de meeste filosofiestudenten (in het geval van mijn master zelfs alle studenten binnen een jaar een baan op universitair niveau vinden).

Creatief denken

Daar komt bij dat de wereld soms steeds sneller lijkt te veranderen. Filosofen zijn goed op die veranderingen ingespeeld. Ze kunnen creatief denken en hebben leren omgaan met onzekerheden en complexiteit. Al eerder ben ik ingegaan op het zogenaamde ‘nut’ van de filosofie.

Voordat ik afsluit moet mij ook nog van het hart dat filosofie studeren gewoon ontzettend leuk is. Daarmee heb je volgens mij genoeg redenen om te kiezen voor dit prachtige vak. Welke reden uiteindelijk het beste is? Je raadt het al: ook dat is een vraag voor de filosofie!