Kippen duiden op verlies, terwijl het eten van kaas juist winst voorspelt. Kom je een kat tegen tijdens je nachtelijke avonturen? Pas dan op voor dieven. En als je droomt dat je gek bent, staat je eigenlijk een zeer positief leven te wachten. De mensheid is al duizenden jaren gefascineerd over het feit dat we dromen, en meer specifiek over de onderwerpen van onze dromen. Van Artemidorus tot Freud en van Seafield tot Jung: filosofen en psychologen door de hele geschiedenis plakten graag allerlei betekenissen aan onze nachtelijke verhalen.

Nog steeds is droomduiding een populair thema. Elke boekhandel heeft wel een of meerdere ‘droomwoordenboeken’ en ook sommige therapieën analyseren graag nachtelijke belevingen. Door bij te houden waar je ‘s nachts mee bezig bent, zou je namelijk kunnen afleiden wat je ook overdag dwarszit. Maar kunnen dromen wel echt iets zeggen over onszelf, of wíllen we vooral graag dat er een diepere laag onder zit? Klinisch psychologe en slaaponderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel Aurore Roland denkt dat laatste, maar hoopt het eerste. “Het lijkt me erg leuk als dromen wél een functie hebben.”

Waarom dromen we?

De realiteit is dat we momenteel niet goed weten waarom we dromen. Er zijn wel allerlei theorieën, vertelt Roland. “Zo weten we dat de visueel ingestelde hersengebieden ook in je slaap actief zijn, zonder dat er natuurlijk iets te zien is. Misschien zijn dromen dus wel een poging van het brein om een logisch verhaal te maken van de herinneringen en associaties die ‘s nachts naar boven komen.” Een andere verklaring is dat dromen sociale of gevaarlijke situaties simuleren waar je in een veilige omgeving mee kan oefenen. “Maar ze zouden ook een oeroude culturele functie kunnen hebben doordat ze aanmoedigen tot het vertellen van verhalen.”

Je kunt dromen dus wel degelijk interpreteren, ook als ze niet ‘nuttig’ zijn. “Daar hoef je vaak niet veel moeite voor te doen”, adviseert Roland. “Vrijwel alle onderwerpen kun je vrij gemakkelijk herleiden naar gebeurtenissen van de dag of periode ervoor.” Symbolische verklaringen zoals dat een appel voor vruchtbaarheid zou staan, zijn in haar ogen daarom te vergezocht, “tenzij het symbool in een bepaalde cultuur veel voorkomt natuurlijk.” Anders kan de appel net zo goed verwijzen naar de appeltaart die je in de supermarkt zag liggen.

Continuïteitshypothese

Dat heeft te maken met de zogenaamde ‘continuïteitshypothese’, die stelt dat we voornamelijk dromen over zaken die ons overdag bezighouden. De dromen hoeven overigens niet letterlijk zo gebeurd te zijn, vertelt Roland, maar kunnen ook associaties bevatten. “Ik droomde laatst bijvoorbeeld dat ik naar de tandarts moest. Dat was niet het geval, maar mijn moeder werd recentelijk geopereerd aan haar verstandskiezen, waardoor we het vaak over het onderwerp hebben gehad. Op die manier kwam de tandarts in mijn dromen terecht.”

Een droom als deze kun je vrij goed herleiden naar de ‘oorzaak’, maar dat is niet altijd even makkelijk. Vooral dromen die we hebben tijdens onze REM-slaap zijn erg associatief en kunnen alle kanten op schieten. Ze vinden meestal plaats net voordat we wakker worden, zijn vaak heel absurd en bevatten meer agressie en intensere emoties dan dromen buiten de REM-slaap, vertelt de slaapdeskundige.

De slaaponderzoeker hield lang zelf een droomdagboek bij, en kon daar later meerdere van die REM-dromen uit herleiden. Zo droomde ze rond haar thesisperiode dat ze een psychiatrische stoornis moest vaststellen bij een babydier. “Ik had er geen, dus gaf Luna uit Harry Potter mij een babygeitje.” Die bleek echter van cake gemaakt, en omdat Roland erg van cake hield, at ze de jonge geit op. De onderzoekster twijfelt er met haar huidige kennis niet aan dat dit een REM-droom moet zijn geweest. “Het is gewoon te bizar.”

Poort naar het onderbewuste

Juist omdat dromen zo vreemd kunnen zijn, is conclusies trekken uit één (al dan niet REM-)droom waarschijnlijk niet heel vruchtbaar, denkt Roland. Wil je echt meer weten over de onderwerpen waar je onbewuste zich mee bezighoudt, dan kun je beter werken met thema's, legt ze uit. “Door een droomdagboek bij te houden kun je herkennen welke patronen of personen regelmatig terugkomen.” Dat kan je wel wat inzichten geven, meent de psychologe. “Maar het is wel erg afhankelijk van welke conclusies je er zelf uit trekt.”

Als er bijvoorbeeld iemand opduikt die je al jaren niet meer heb gezien, heeft het volgens Roland weinig zin om dat te verklaren. “Het is waarschijnlijker dat je brein een onbewuste associatie heeft gemaakt.” Dat is anders wanneer deze persoon ineens vaker opduikt. Maar zelfs dan denkt ze niet dat het voor verrassende inzichten zorgt. “Het lijkt me namelijk sterk dat je - als je duidelijk over een thema droomt - je daar overdag niet mee bezig zou zijn.”

Het zou natuurlijk kunnen zijn dat je overdag iets probeert te onderdrukken, wat dan in je dromen toch naar boven komt, geeft Roland toe, “maar als je iets probeert te vermijden, ben je daar dus in zekere zin nog steeds bewust mee bezig.” Als je het interesseert, kan het zeker leuk zijn om je dromen bij te houden, meent de psychologe, maar een echte poort naar het onderbewustzijn zal je er niet mee openen.