‘Als ik de eindvijand heb verslagen, opent er weer een heel nieuw level met nieuwe avonturen.’ Zo’n uitspraak zou je verwachten van tieners tijdens een online potje videogamen. Maar gamende jongeren zeggen dit soort dingen ook als ze geconfronteerd worden met moeilijke situaties buiten de virtuele wereld. 

Gameonderzoeker Teresa De la Hera van de Erasmus Universiteit hoorde in interviews met gamers hoe zij metaforen, gelinkt aan gamen, gebruiken bij ingrijpende gebeurtenissen in het echte leven. Ze herinneren zich wat ze in games doen om hun problemen onder ogen te zien. “We zien dat kinderen die digitale games spelen, ook vaak refereren aan wat er in die games gebeurt als ze iets uit willen leggen aan hun ouders”, zegt De la Hera. Dit fenomeen zag ze terug in een studie onder kinderen met kanker: zij vergeleken hun medische behandeling bijvoorbeeld met de strijd van Super Mario, wat hij allemaal kan en doet om door te gaan. “Volgens de ouders hielp het spel hun kinderen omgaan met de lastige situatie waar ze in zaten.”

Toch denken mensen bij videogames meestal aan andere dingen. Slechte dingen, zoals verslaving, slaapproblemen en antisociaal gedrag. Maar dat beeld is onterecht, volgens de onderzoeker. Gamen kan allerlei positieve effecten hebben. Wie telkens opnieuw faalt in een level van een game, maar blijft proberen om verder te komen, traint onbewust vaardigheden die in het dagelijks leven goed van pas komen. “Games dwingen spelers om onder tijdsdruk en met beperkte middelen problemen op te lossen, te multitasken en met frustratie om te gaan. Erg vergelijkbaar met veel situaties in het dagelijks leven.”

Verschillende vaardigheden

Eigenlijk is een gamecomputer niks anders dan een stuk speelgoed, beargumenteert De la Hera. Net als een doos met blokken, een boom om in te klimmen of een verkleedkist. Kinderen hebben baat bij verschillende vormen van spel, om alle vaardigheden te ontwikkelen die ze nodig hebben in het leven. Met klimmen oefen je bijvoorbeeld motorische vaardigheden. Bouwen met blokken is goed voor begrip van ruimte. Een rollenspel, zoals vader en moedertje spelen, leert kinderen sociale vaardigheden als samenwerken en empathie. Zo heeft elke spelvorm zijn eigen rol.

Negatief beeld van gamen

Gamen kan dus goed zijn. Toch hebben we vaak meer aandacht voor de mindere kanten, volgens de De la Hera. De reden? Cognitieve dissonantie, een psychologisch fenomeen waarbij mensen hun negatieve visie of vooroordelen blijven aanhangen. Zelfs als ze geconfronteerd worden met positieve informatie over hetzelfde onderwerp. Een paar generaties terug was gamen nieuw. Er was weinig over bekend. De vrees leefde dat kinderen zich zouden ontpoppen tot verslaafde agressievelingen. De la Hera: “Dit negatieve beeld wordt van generatie op generatie herhaald in de samenleving en de media.”

Onderzoeksresultaten over de voordelige kanten van gamen zijn er inmiddels te over. Videogames spelen gaat bij twaalfjarigen samen met meer creativiteit, liet Amerikaans onderzoek bijvoorbeeld zien. Jongeren die Minecraft spelen denken op hoog niveau en zijn beter in beslissingen maken dan jongeren die video’s kijken, wijzen hun hersengolven uit. Tieners die gamen scoren hoger op een Engelse woordentest dan tieners die dat niet doen. Onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen zagen dat jongeren diepere vriendschapsbanden opbouwen door samen te gamen. Maar wat zij ook zagen: gamen in je eentje kan eenzaamheid verergeren. Dat laatste, het negatieve, is dus wat mensen vaak beter onthouden.

Misverstand

Gamen komt lastig van zijn slechte imago af. De la Hera illustreert het aan de hand van een herkenbare situatie. Stel je gaat naar een restaurant en je ziet een jongetje aan tafel zitten met zijn ouders. Hij leest een boek. Je denkt al snel: Wat goed, dat kind zit lekker te lezen. Zet datzelfde jongetje aan tafel met een gamecomputer en het enthousiasme is weg. Bij het zien van de gamecomputer liggen de vooroordelen al klaar, terwijl dat jongetje misschien wel een spel speelt om wiskunde te oefenen. “Bij het zien van een lezend kind let dan weer niemand op de omslag van het boek, op wat een kind leest.”

Haar punt: we letten alleen op het device, niet op de inhoud. Een gamecomputer is slechts een medium, net als een boek of televisieprogramma. “Dit is waar het misverstand vandaan komt. We verwarren het medium met de inhoud. Boeken associëren we automatisch met iets positiefs voor kinderen. Wie kent niet de voordelen van lezen?” Maar die vlieger gaat alleen op, zegt ze, als het boek geschikt is voor de leeftijd. Als de inhoud iets positiefs bijdraagt aan de vorming van het gedrag van kinderen. Een boek met expliciet geweld of extreme ideeën kan gevaarlijk zijn. “Maar daar heeft niemand het over. Bij gamen is het andersom. Dat zien we automatisch als slecht, terwijl er dus een hoop positieve kanten aan zitten. Wat weer niet betekent dat alle games goed zijn voor kinderen. Een game moet geschikt zijn voor de leeftijd, net als een boek of een film.”