Cultuursocioloog Siri Beerends (medialab SETUP en Universiteit Twente) is dol op films, series en acteurs. Vol bewondering kijkt ze soms naar filmpjes, waarin acteurs uitleggen hoe ze zich inleefden in hun rol. Zoals bij Owen Cooper en Erin Doherty, respectievelijk de jonge hoofdpersoon en de rechercheur in Adolescence. De beroemde serie laat zien hoe schadelijk online radicalisering van jongeren kan zijn.

Eén van de scenes die ze in het filmpje analyseren is wanneer de recherche op het politiebureau aan de jonge hoofdpersoon vraagt of vrouwen op hem vallen. De jonge hoofdpersoon denkt dat dit niet het geval is, wat een belangrijke reden is dat er zoveel woede in hem schuilt. Doherty analyseert hoe lastig het voor Cooper was om als acteur op de lijn van boosheid en kwetsbaarheid te zitten. “Het feit dat je dit kon, zonder jouw personage een monster te laten lijken, is indrukwekkend. En noodzakelijk om het publiek te laten houden van de hoofdpersoon”, aldus Doherty.

Deze video laat volgens Beerends goed zien dat acteren ‘een ambacht’ is. “Je ziet hoe lichamelijkheid en emoties onmisbaar zijn om het publiek in vervoering te brengen. Bij Adolescence is dat heel goed gelukt en de serie leidde zelfs tot lesprogramma's op scholen over onzekerheid en radicalisering. Dat was nooit gelukt zonder hoogwaardig acteren.”

Lege huls

Beerends is uitgesproken tegenstander van AI-acteurs. Ze denkt dat die nooit in staat zullen zijn tot de acteerprestaties van Cooper en Doherty. “We degraderen gelaagdheid, complexiteit en kwaliteit van menselijk acteren onder het mom van: dit kan AI ook, mensen zien het verschil toch niet. Het is een miskenning van de veelzijdigheid van acteren.”

Voorstanders van AI-acteurs gaan bovendien voorbij aan wat zij ‘het belangrijkste ingrediënt van acteren’ noemt: het vermogen je te verplaatsen in een ander. “Een AI-systeem kan zich nergens in verplaatsen. Het kan alleen patronen herkennen en berekeningen uitvoeren. Een AI-avatar is een lege huls: zonder emotie, zonder ervaring.” Acteurs improviseren bovendien vaak. “Wanneer ze een script krijgen, bedenken ze dat zij zelf iets op een hele andere manier zouden zeggen. AI kan niets produceren buiten de statistische patronen van data.”

AI-slop

AI-actrice Tilly Norwood kreeg veel media-aandacht, maar is eigenlijk niets nieuws, betoogt Beerends. Het Parool schreef in 2018 al over Lil Miquela, ‘de eerste virtuele influencer’ volgens de krant. Beerends: “Zij bereikte destijds een breed publiek. Nu worden zulke virtuele figuren op steeds meer plekken ingezet. Dat marketingbureaus die ontwikkelen, snap ik. Hun doel is geld verdienen.”

Maar zulke AI-avatars leiden wel tot culturele uitholling, vindt Beerends. Er is zelfs een term voor: AI-slop. Het betekent rommel of slordig materiaal en duidt op ‘de stortvloed aan AI-pulp die online verschijnt’, aldus Beerends. “Boeken, teksten en beelden die allemaal op elkaar lijken, saai zijn en waar mensen moe van worden. Cultureel gezien is het een verschraling.”

Oude Egyptenaren

De opkomst van AI in de creatieve industrie past in wat Beerends het computationele wereldbeeld noemt. Dat duidt op het idee dat problemen op te lossen zijn door rekenkundige patronen, kwantificeren en standaardiseren. In haar ogen is dat computationele wereldbeeld al veel ouder dan AI. Je zag het duizenden jaren geleden al bij de bouw van de Egyptische piramides: “Door mensen in een strak systeem te dwingen, werk te verdelen en patronen te volgen. De Hollywood-stakingen van scenarioschrijvers laten ook zien dat dit denken al diep in de industrie zit. Schrijvers verzetten zich niet alleen tegen vervanging door AI, maar ook tegen het feit dat ze al in een keurslijf zitten waarin alleen voorspelbare succesformules mogen worden geproduceerd.”

De ‘computationele trend’ moet daarom wat haar betreft gekeerd worden. Ze zou dan ook nooit naar een film met alleen AI-acteurs gaan. “Juist het menselijke spel, de nuances, de emoties en de fysieke aanwezigheid van acteurs maken films en series waardevol. Als AI dat vervangt, verdwijnt iets wezenlijks: betekenis, diepgang en menselijke verbondenheid.”

Schaakcomputers

AI-wetenschapper Thomas Moerland (Universiteit Leiden) denkt dat de ontwikkeling van AI-technologie op termijn zal zorgen voor kwalitatieve en stabiele acteurs, die professioneel ogen. Toch komen er ook in zijn hoofd vragen op. “Zijn we daar als mensheid in geïnteresseerd? En willen we jarenlang een filmster volgen die helemaal niet bestaat?”

Een soortgelijk proces doorliepen we al bij het schaken, schetst Moerland. Computers zijn daar al 25 jaar beter dan mensen. “Men dacht dat de sport daarna zou sterven. Maar dat is absoluut niet gebeurd: schaken is enorm populair.”

Dat suggereert volgens hem dat AI-kunst het op lange termijn niet gaat halen en dat mensen uiteindelijk geïnteresseerd zijn in andere mensen, emotionele verbinding en herkenning. De massale aandacht voor Tilly Norwood kan volgens hem bovendien een andere verklaring hebben. “Tilly is een knappe AI-vrouw; en we zien al jaren dat foto's van knappe vrouwen het heel goed doen op social media. Ik vraag me daarom af of we echt discussiëren over de toekomst van AI-kunst, of dat het een volgende illustratie is dat mensen gevoelig zijn voor uiterlijk schoon.”

Beerends denkt dat een eventuele toekomst met AI-acteurs ‘vooral een commerciële aangelegenheid is’. AI is goed in analyseren wat al populair is en kan daardoor goed verkoopbare varianten maken, vertelt ze. “Eigenlijk is de hele generatieve AI-industrie ontstaan vanuit een economisch en kapitalistisch denkkader. Het draait om meer produceren in minder tijd en tegen lagere kosten. Cultureel leidt dat tot eenheidsworst. Daarnaast leidt het tot diefstal van auteursrechtelijk beschermd materiaal. Want alle generatieve AI is getraind op de gestolen beelden en teksten van schrijvers, kunstenaars en contentmakers."