Doodgaan is vervuilender dan je misschien denkt. Uit recent onderzoek blijkt dat normaal begraven en cremeren aardig wat milieu- en klimaatbelasting met zich meebrengt. Bij cremeren is het helder waar die vandaan komt: een mens bestaat voor zeventig procent uit water. Voordat je dat verdampt hebt en de rest tot as hebt gereduceerd, ben je een aardige hoeveelheid energie verder. Maar ook begraven zorgt voor een aanzienlijke uitstoot. Vooral de productie en het transport van grafmonumenten zijn vervuilend.

Toch moet de mate van vervuilendheid ook niet worden overdreven, volgens Brenda Mathijssen, universitair hoofddocent aan de faculteit religie, cultuur en maatschappij van de Rijksuniversiteit Groningen. “Een normale begrafenis neemt niet meer dan 0,01 procent van alles wat een mens in zijn leven uitstoot voor zijn rekening. Bij crematie is dat iets meer, maar nog altijd slechts 0,03 procent.” Matthijsen doet al meer dan tien jaar onderzoek naar de menselijke omgang met sterven, dood en rouw. “De grootste klimaat- en milieudruk is trouwens niet afkomstig van de uitvaart zelf”, voegt ze toe, “maar van het transport van de overledene en de mensen die op de uitvaart komen.”

Aan de andere kant: iedereen gaat dood en het cumulatieve effect van wat onze lichamen met de wereld doen, ook nadat we zijn heengegaan, moet niet onderschat worden. “Momenteel wordt de totale, wereldwijde uitstoot van begrafenissen geschat op een uitstoot die overeenkomst met die van 1,7 miljoen auto’s of het verwarmen van 2,3 miljoen woningen.”

Duurzame alternatieven

Daarom zijn er de laatste jaren verschillende nieuwe, duurzamere manieren van ter aarde bestellen voorgesteld. Bij resomeren, ook wel bekend als een ‘watercrematie’, wordt het lichaam van een overledene in een afgesloten cabine geplaatst, waarna er onder druk zeer heet water (meer dan 150 graden Celsius) en kaliumhydroxide (KOH) wordt toegevoegd. In een paar uur lost het volledige lichaam op, tot op de botten dan, waarna het geheel veilig is om via het riool weg te spoelen. Een duurzamer alternatief voor begraven en cremeren, aldus voorstanders.

Ook ‘humaan composteren’, ook wel bekend als ‘veraarden’, zou duurzamer zijn. “Bij veraarden wordt een lichaam in een relatief zeer korte periode in hooi en stro verteerd tot vruchtbare compost. Een lichaam verteert bij begraven uiteindelijk ook, alleen duurt dat veel langer”, vertelt Susanne Duijvestein, lid van de Stichting Veraarden.

Lange lobby

Beide nieuwe methoden zijn echter nog niet legaal. De Wet op de Lijkbezorging, die in Nederland alles regelt rond overleden personen, staat het alleen toe een lijk te begraven, cremeren, ter beschikking te stellen aan de wetenschap en onder zeer uitzonderlijke omstandigheden een zeemansgraf te geven. Voor de nieuwe methoden wordt al jaren gelobbyd, maar “verandering in de omgang met overleden mensen is zeldzaam en gaat langzaam”, vertelt funerair historicus Wim Cappers.

Als voorbeeld van de trage veranderingen noemt Cappers cremeren. Anno 2026 wordt twee derde van de mensen die in Nederland overlijden gecremeerd, maar dat is eigenlijk nog maar zeer recent, vertelt de onderzoeker. Het christendom schreef begraven voor sinds Karel de Grote cremeren in het jaar 785 had verboden. Cremeren werd in Nederland pas in 1955 weer officieel toegestaan.

Cappers heeft dan ook twijfels bij de nieuwe methoden: “Bij resomeren vraag ik me af in hoeverre de wens nou eigenlijk uit de samenleving zelf komt. Die techniek is sterk gepromoot door een uitvaartorganisatie. En bij zowel resomeren als humaan composteren ben ik trouwens ook nog niet overtuigd van de duurzaamheid en veiligheid van de technieken.”

Legaal in Duitsland

De Wet op de Lijkbezorging staat al geruime tijd op de lijst om te worden aangepast. De Gezondheidsraad, de onafhankelijke wetenschappelijke adviesraad die de regering adviseert op beleid dat te maken heeft met volksgezondheid, gaf onlangs een positief advies voor resomeren. Daarmee staan voor die techniek in theorie alle seinen op groen. Humaan composteren kreeg echter een voorlopig negatief advies, wat teleurstellend was voor Susanne Duijvestein en de andere leden van de Stichting Veraarden. 

“Er moet eerst meer onderzoek komen dat aantoont dat humaan composteren inderdaad veilig is voor mens en milieu. In Duitsland wordt de laatste jaren veel onderzoek gedaan, waaruit vooralsnog blijkt dat het veilig is. Zowel pathogenen – ziekteverwekkers dus – als medicijnresten worden door de microben die het lichaam verteren afgebroken tot veilige hoeveelheden. Alleen zijn de aantallen veraarde lichamen nog te klein voor betrouwbare resultaten. Ook zijn nog niet alle potentiële ziekteverwekkers of medicijnresten meegenomen. Je kunt je voorstellen dat zoiets dus nog wel even duurt.”

Het Duitse onderzoek resulteerde in het recente besluit van Sleeswijk-Holstein om, als eerste regio in Europa, veraarden te legaliseren als volwaardige derde uitvaartvorm, naast begraven en cremeren. “Dit is een belangrijke stap voorwaarts voor legalisering in de rest van Europa. Net als in Nederland zijn er ook in veel andere landen initiatieven om veraarden mogelijk te maken.”