“Heb jij het gedaan, Kas?”, vraagt Lokke Moerel, hoogleraar Global ICT & Law aan de Tilburg University. “Ja, ik spreek je erop aan!” Ik vroeg haar hoe we in hemelsnaam 14 miljoen Nederlandse WhatsAapp-gebruikers gaan overtuigen over te stappen naar Signal, een berichtenapp die opensource is, geen persoonsgegevens verzamelt en verhandelt, én heel prettig werkt. Het enige probleem is van de categorie kip-ei: je hebt er pas wat aan als je contacten ook op Signal zitten.

Moerel legt de vinger op de zere plek. Na een aantal maanden schrijven over de macht van Big Tech, internetvrijheid en de toekomst van mijn digitale wezen heb ik al aardig wat persoonlijke ontwikkeling doorgemaakt. Geen Instagram en Facebook meer, redactievergaderingen gaan niet meer via Teams, en ik gebruik veelvuldig Signal. En Whatsapp. Daar ben ik nog niet van af.

Lobbyen

Een stapje terug. In januari 2025 luister ik naar een podcast met internetpionier Marleen Stikker en besluit Mark Zuckerberg al z’n factcheckers te ontslaan. Daardoor voel ik zelf de urgentie wat meer om serieuzer te gaan lobbyen voor Signal, zodat Meta ietsje minder van mijn persoonsgegevens gebruikt om winst te maken. Ik ben duidelijk niet de enige: 1 maart 2025 wordt zelfs uitgeroepen tot Nationale Overstapdag. Uit het Nationale Sociale Media Onderzoek van Newcom van 23 januari 2026 blijkt dat het aantal gebruikers in een jaar flink is gegroeid, van 0,9 miljoen in 2025 naar 2,3 miljoen in 2026.

Gaat goed? Mwah. Er zijn in die periode maar 90.000 mensen gestopt met WhatsApp, en van de Signal-gebruikers gebruikt 93 procent óók WhatsApp. Dit sentiment herken ik, bij mezelf en in m’n omgeving. Prima om Signal te gebruiken, maar er zijn nog te veel mensen die dat niet doen en voor hen heb ik nog altijd WhatsApp nodig. Tijdens de kick-off van het thema ‘Wij zijn het web’ vraag ik of we met elkaar een doel kunnen stellen: eind december geen WhatsApp meer gebruiken. Meerdere collega’s geven aan dat ze daar niet aan kunnen committeren. Ze zijn bang om contact met groepen vrienden te verliezen – vrienden van wie de inschatting is dat ze niet zoveel voelen voor deze verandering. Daarnaast zijn veel sociale structuren ingebed in WhatsApp-gebruik: voetbalteams, dansverenigingen, buurtapps, school, werk, noem maar op. Een hockeyclub van 950 leden overtuigen om naar Signal over te stappen is een stuk moeilijker dan een vriendenclub zo ver krijgen.

Dappere leiders

Hoe kom je zo’n zogeheten liminale fase uit? Antropoloog Jitske Kramer schrijft in haar boek Tricky Tijden over dit onderwerp. Zij stelt dat een liminale fase vraagt om ‘dappere leiders die durven te gaan handelen vanuit een nieuw verhaal’. Ik besluit daarop in deze maanden wat radicalere strategieën te gebruiken om mensen mee te krijgen. Sommigen hebben alleen een klein duwtje in de rug nodig, is mijn inschatting. Ik maak voor groepen die ik kansrijk acht, vast een Signal-groep aan en ik pleit actief voor overstappen. Dat komt me duur te staan: in de familieapp stelt m’n moeder dat ik anderen te weinig tijd geef, en in een andere groep ontstaat zelfs een kleine ruzie, waarbij ik het verwijt krijg anderen mijn idealen op te dringen. Ik druip met m’n staart tussen de benen af, duidelijk nog niet klaar voor leiderschap.

Het is een transitie van de lange adem, zoals elke grote sociale verandering. Het zou helpen als we het ook zo zouden zien, vindt Moerel. “We zijn net begonnen met de wedstrijd. Kijk naar de industriële revolutie. Je kon niet meer ademen in Londen, er was kinderarbeid, er was geen minimumloon. En nu staan we hier. Dacht je dat dat in een paar jaren gelukt was? We zijn net begonnen! Dit is wat een digitale revolutie is; dat vergt een bewustwording van de hele maatschappij. Dat duurt even. Daar zijn we nog niet. Geef ik het op? Absoluut niet.”