Dikke banden, gashendel, geen helm en scheuren maar. Is de fatbike nou wel zo veilig? Volgens hoogleraar Meredith Glaser ligt die verantwoordelijkheid niet alleen bij de fietser.
Denk je aan Nederland, dan denk je: ‘fietsland’. Er zijn meer fietsen dan inwoners in ons land; zo'n 24,1 miljoen, volgens de laatste telling in 2023. Dat uitgebreide rijwielpark brengt wel risico’s met zich mee. Al zes jaar op rij vallen de meeste verkeersdoden onder fietsers – in 2025 waren dit er 281, 37 procent van de slachtoffers. 41 procent daarvan fietste op een elektrische fiets, waar ook de fatbike onder valt. En vooral die stoer uitziende elektrisch aangedreven fiets met dikke banden haalt de laatste tijd vaak het nieuws.
Het stigma rond de fatbike is hardnekkig: jongeren rijden er te hard en asociaal op rond, met veel ongelukken en bijna-ongelukken tot gevolg. Cijfers lijken dat beeld te bevestigen: in één week in 2024, tijdens de meetweek fietsongevallen, belandden bijna honderd fatbikers op de spoedeisende hulp. Bijna de helft van die fatbike-slachtoffers was tussen de 12 en 15 jaar oud. Is de fatbike dan nog wel zo'n goed idee? Hoe zorg je dat je veilig blijft op de fatbike?
Dat is nou net de verkeerde vraag om te stellen, vindt de Vlaamse fietsprofessor Meredith Glaser. Ze werkt als hoogleraar Urban Planning op de Universiteit van Amsterdam, is hoogleraar Fiets aan de Universiteit Gent en directeur van het Urban Cycling Institute.
De fatbike gaat vaak veel te hard; is het niet simpelweg een gevaarlijk soort fiets?
“Nee, er is niet zoiets als ‘de veiligste soort fiets’. We vragen ook niet aan voetgangers of ze wel de veiligste soort schoenen dragen. De fatbike, dat is gewoon een elektrische fiets met dikkere banden, en de breedte van de band heeft geen enkele invloed op hoe veilig of gevaarlijk een fiets is. Het weren van fatbikes uit bepaalde steden is wat mij betreft dan ook een belachelijke maatregel.”
“Opgevoerde fatbikes zijn wel problematisch. Die gaan te hard en worden daardoor inderdaad gevaarlijk. Maar dat is vooral een kwestie van handhaving: we moeten ervoor zorgen dat er geen illegale fietsen rondrijden. Net als dat we ervoor moeten zorgen dat er geen illegale auto's rondrijden, dat elk motorvoertuig voldoet aan de veiligheidsvoorschriften.”
Meredith Glaser is CEO van het non-profit Urban Cycling Institute en hoogleraar fietsen aan de Universiteit Gent.
DMOW 2024Er wordt ook gesproken over een leeftijdsgrens. Zou dat helpen om ongelukken met fatbikes te voorkomen?
“Een leeftijdsrestrictie zou dan moeten gelden voor alle elektrische fietsen, maar daar ben ik absoluut tegen. Ten eerste is het discriminerend om op die manier een hele leeftijdsgroep uit te sluiten. Zeker omdat die leeftijdsgroep, van tieners en kinderen, eigenlijk niet wordt meegenomen in die beleidsbeslissingen; zij krijgen geen kans om mee te praten. En daarbij: het gaat in de media veel over fatbikes en ‘de jeugd op fatbikes’, terwijl eigenlijk minder dan 25 procent van de fatbikers jeugd is. Het is beleid op basis van vooroordelen.”
Hoe zit het dan met een eventuele helmplicht, zou dat niet schelen?
“Minder dan 5 procent van het letsel van fietsers is hoofdletsel. En dat is het enige waar een helm je tegen beschermt. Als fietser zit je doorgaans vrij rechtop, dus voor hoofdletsel moet je helemaal over de kop gaan... Bovendien gaat een fietshelm je niet redden bij een aanrijding met een flinke auto, zoals de steeds populairdere SUV.”
“Die fixatie op fietshelmen en op de breedte van de banden; ik zie het als handige politieke afleiding. Feit is dat het veiliger is om ín een auto te zitten en tegelijkertijd steeds gevaarlijker om erbuiten te zijn. We weten dat de grootte van motorvoertuigen inmiddels de dodelijkste factor is in het verkeer, en toch kiezen we ervoor om belerend ons vingertje te zwaaien naar de uitrusting van een dodelijk verkeersslachtoffer in plaats van naar de massa of snelheid van de auto.”
“Wat verschillende onderzoeken verder ook concluderen: in elk land waar een helmplicht is ingevoerd, neemt het aantal fietsers af. Als Nederland een fietsland wil blijven, moet het geen fietshelm verplichten.”
Hoe zorg je dan dat je veilig blijft op een fatbike?
“Ik ben het met die vraag eigenlijk al oneens. De verantwoordelijkheid van veilig blijven op de fiets kunnen en mogen we niet volledig op de fietser zelf plaatsen. Kijk naar de jongere fietsers op de weg: hoe kunnen we van kinderen verwachten dat ze zelfstandig in staat zijn om voor hun eigen veiligheid te zorgen? Dus ‘hoe blijf ik veilig op de fiets’ is de verkeerde vraag, zeker als je bedenkt dat de verkeersdoden onder fietsers voornamelijk het gevolg zijn van een ongeval met een motorvoertuig. Maar nooit stellen we de automobilist de vraag: hoe zorg jij ervoor dat fietsers veilig kunnen deelnemen aan het verkeer? Wat is de veiligste auto voor fietsers?”
Goed, zonder de verantwoordelijkheid bij de fietser zelf te leggen... wat voor advies zou je geven aan de fatbiker die nu misschien huiverig is om nog op te stappen?
“Haha tja, eerlijk gezegd: you do you. De manier waarop je reist is een individuele en persoonlijke keuze. Ik doe zelf vaak kleine spelletjes in het verkeer; op weg naar werk (met de fiets, ik heb geen auto) kijk ik bijvoorbeeld met hoeveel mensen ik oogcontact kan maken. Ik denk dat dat een bepaalde verbinding schept. Voor sommigen geeft oogcontact juist meer spanning, dus het is heel persoonlijk. Maar zeker is: verkeer is een samenwerking, het is onderhandelen over de openbare ruimte die we allemaal gebruiken. Samen dragen we de verantwoordelijkheid van veiligheid. En dat geldt net zo goed voor alle fietsers als voor alle automobilisten.”
Nul verkeersdoden
Nul verkeersdoden in 2050. Dat doel heeft de Nederlandse overheid zichzelf gesteld. In deze serie onderzoeken we of het kan, en wat daar voor nodig is.
