Het is een veel gedeelde video op social media. Supporters van Liverpool FC braken hierin woedende teksten uit over Arne Slot, de Nederlandse coach van de legendarische Engelse voetbalclub. Na een paar slechte resultaten kunnen de fans het niet meer aanzien. Steeds maken ze de vergelijking met Jürgen Klopp, de vorige manager, die met zijn gepassioneerde stijl beter bij de club zou passen. Slot wordt afgemaakt, in het typische accent van de inwoners van Liverpool. Wie echter goed kijkt en luistert, valt iets op. De fans zijn in hun commentaren zeer poëtisch, welbespraakt en ze praten stuk voor stuk in volzinnen, zonder te haperen. De omstanders kijken wat zombie-achtig uit hun ogen. Het filmpje is met AI gegenereerd.

Het is geen ramp dat er van een voetbalclub in nood een AI-filmpje wordt gedeeld. En, hoewel vervelend voor de sympathieke Slot, is het ook geen groot drama als een deel van de kijkers denkt dat het echt is: voetbal is voor velen de belangrijkste bijzaak in het leven, maar geen hoofdzaak. Het wordt problematischer als er AI-filmpjes worden gedeeld over oorlogen, conflicten, politiek en andere zaken die belangrijker zijn.

Het internet is dood

Volgens Yana van de Sande, die aan de Radboud Universiteit Nijmegen onderzoek doet naar misinformatie, draagt belangrijke en onbelangrijke AI-content bij aan de internet is death theory. Ze legt uit dat die erop neerkomt dat je op het internet, en dan met name op social media, niet meer weet wat echt of nep is, onder meer doordat AI de geloofwaardigheid ondermijnt. “Hoewel de internet is death theory deels een complottheorie is waar ik niet in geloof, raakt deze wel aan een gevoel dat veel mensen zullen herkennen: een groot deel van het internet voelt niet meer organisch of authentiek aan. Denk aan bots die content maken en verspreiden, waardoor de door mensen gebouwde online community’s lijken te verdwijnen of afbrokkelen”, aldus Van de Sande.

Het complotelement binnen de theorie stelt dat deze systemen worden ingezet om de publieke opinie te manipuleren en mensen te sturen of dom te houden, legt Van de Sande uit. Achter de schermen zouden bedrijven, overheden of een deep state de touwtjes in handen hebben. “Dit is ongefundeerd. Ik denk zelf dat het simpelweg komt doordat er met AI-content en bots geld is te verdienen. Maar het blijft waar dat de grens tussen echte en synthetische interactie en content op social media steeds vager wordt.”

Oplichting

Van de Sande wijst op Reddit, een socialmediaplatform waar ze redelijk positief tegenover staat. Het platform wordt sterk door gebruikers gestuurd, die zich kunnen verenigen in zogeheten subreddits om te praten over verschillende thema’s. Ze vertelt dat bedrijven hun AI-modellen testen op Reddit en andere platforms. “Bedrijven ontwikkelen zo’n AI-model, bijvoorbeeld om dienst te doen als klantenservice. Als je dit model wil testen en de interactie met internetgebruikers wil trainen, kan je dit prima doen op social media. Op Reddit kunnen bezoekers daarom niet zeker zijn of ze reageren op een mens of een AI-model dat wordt getest.” Ze haast zich te zeggen dat onderzoekers soms ook bijdragen aan dit effect. Zo ontstond ophef, nadat wetenschappers van de Zwitserse Zürich Universität op Reddit testten of AI succesvoller was in het veranderen van gedachten van gebruikers dan door mensen gemaakte inhoud.

Daarnaast leidt AI tot oplichting. Van de Sande ziet bijvoorbeeld dat AI-bots zich voordoen als romantische partners. “Zo vind je op datingapps AI-avatars die empathisch reageren en relaties simuleren”, legt ze uit. “Gebruikers hebben soms niet door dat ze met een bot praten, wat kan leiden tot emotionele afhankelijkheid en chantage. De AI-scammers vragen om persoonlijke informatie of naaktfoto’s, om daarna mensen af te persen.”

Onhaalbare schoonheidsidealen

De snelheid en schaalbaarheid maken AI in haar ogen zeer gevaarlijk. Wilde je vroeger afbeeldingen bewerken, dan was je aangewezen op programma’s als Photoshop. Per afbeelding was je al gauw een aantal minuten bezig. AI kan nu in seconden perfecte, hyperrealistische beelden genereren. En dat heeft, in de ogen van Van de Sande, invloed op schoonheidsidealen. “Je ziet op socials AI-afbeeldingen van vrouwen met een onschuldig gezicht, dunne taille en grote borsten; mannen hebben een scherpe kaaklijn, volle haarlijn en sixpack. Het zijn onnatuurlijke fysieke verhoudingen, die leiden tot onhaalbare schoonheidsidealen.”

Zulke AI-afbeeldingen van mannen en vrouwen zijn een voorbeeld van wat AI-slop of brain rot wordt genoemd: de enorme hoeveelheid snelle, ogenschijnlijk betekenisloze afbeeldingen en memes die het internet en je brein overspoelen. “Het is een gigantische hoeveelheid rommel. Je aandacht daalt, belangrijke informatie valt weg tussen de onzin, en personen worden subtiel in bepaalde richtingen gestuurd. We zien extreemrechtse groepen AI-slop gebruiken om sentimenten te sturen. Onderzoekers spreken al van AI-slopaganda: AI-gegenereerde troep die een politieke boodschap draagt waar mensen waarde aan hechten.”

Achter de schermen doen de platforms het nodige om AI-vervuiling tegen te gaan. Van de Sande beschrijft een kat-en-muisspel, waarbij platforms jagen op illegale AI-bots. “Tegelijkertijd is er een spanningsveld: AI wordt gebruikt om bots op te sporen, maar de bots zorgen voor meer activiteit, meer klikken en meer advertentie-inkomsten.”

Echtheidsgarantie

Van de Sande denkt dat de negatieve invloed van AI ook kan leiden tot positieve zaken. Ze wijst op CBS-cijfers over vertrouwen in online bronnen. Wat blijkt: waar mensen steeds meer twijfelen aan de waarheid op social media, blijft het vertrouwen in online nieuwswebsites goeddeels gelijk. Ze verwacht daarom dat er een herwaardering komt van traditionele nieuwsbronnen, zoals journalistieke media. “Ik denk dat het gaat leiden tot meer abonnementen. Je hebt bij een krant toch een echtheidsgarantie. Ook hoop ik dat mensen twijfelen aan eenvoudige content op socials en meer gaan luisteren naar experts.”

Om de negatieve effecten te minimaliseren moet de EU via regels duidelijk maken wat wel en niet kan, vindt ze. Verder roept Van de Sande ouders en leerkrachten op om met kinderen samen AI-content te ontwikkelen. Zo zien ze hoe makkelijk je de wereld via AI voor de gek kan houden. “Bedenk een belachelijk stukje misinformatie: afgelopen maandag regende het gehaktballen. En daarna juist een geloofwaardiger scenario: afgelopen maandag overstroomde de Waal en stond half Nederland onder water. Zo maak je jouw omgeving op een speelse wijze bewuster.”