Het Australische verbod werd uitgebreid besproken aan de talkshowtafels, waar ook verschillende BN’ers er een mening over hadden. In zijn show 'Beau' noemde tv-presentator Beau van Erven Dorens social media voor jongeren onder de zestien jaar ‘een vorm van verwaarlozing’. Zo’n verbod zouden we hier volgens hem ook moeten overwegen. Een paar maanden later zei Wesley Sneijder in de podcast 'Mindset van een kampioen' dat hij hoopt op een leeftijdsgrens voor social media. “Zestien jaar en daarboven is prima. Dan ben je nog niet volwassen, maar dan is het wel koppie wat verder, denk ik”, aldus de oud-topvoetballer.

Zo’n verbod klinkt niet onlogisch. Onderzoek van de Universiteit van Chicago liet zien dat social media vaak verslavender zijn dan alcohol; en bier mag je officieel pas drinken als je 18 jaar bent. Ook Nick van Hummel, mediawetenschapper aan de Radboud Universiteit, ziet dat socials ontworpen zijn om gebruikers aan hun smartphone te kluisteren. Tegelijkertijd is daar het gevaar dat het middel (het verbod) erger wordt dan de kwaal.

Ben jij het met Beau van Erven Dorens en Wesley Sneijder eens dat ook Nederland een verbod op sociale media voor kinderen en jongeren moet overwegen?

“Een verbod klinkt als een slimme oplossing: we zien schadelijke effecten, dus we verbieden het en dan is het probleem zogenaamd opgelost. Maar in werkelijkheid leidt zo’n verbod de aandacht af van de kern van het probleem. Wat mij betreft gaat het er vooral om hoe we kinderen effectief beschermen tegen de schadelijke elementen die in online platforms verwerkt zijn. Daar zou het gesprek over moeten gaan. Een verbod verandert niets aan die schadelijke ontwerpen. Sterker nog, ik denk dat de druk op bedrijven om platforms kindvriendelijk te maken verdwijnt. Kinderen mogen er toch al niet op. Daardoor valt de urgentie voor verbetering weg.”

Wat zijn volgens jou schadelijke elementen van social media?

“Denk aan verslavend ontwerp, eindeloos scrollen en schadelijke beelden die verspreid worden. Veel elementen zijn ontworpen om aandacht vast te houden en kunnen echt negatieve impact hebben, zeker op jonge gebruikers.”

Is er wetenschappelijk onderzoek dat een verbod ondersteunt?

“Voor zover ik weet niet. Er is wel veel onderzoek gedaan naar de effecten van sociale media op kinderen en jongeren. Daaruit blijkt dat er geen universele negatieve impact is: de effecten zijn vaak klein en heel individueel. Sommige jongeren hebben er baat bij en vinden online steun, contact of informatie. Anderen kunnen juist meer risico lopen, bijvoorbeeld als ze al kwetsbaar zijn of offline gepest worden. Het kan ook allebei tegelijk, dat een jongere via sociale media aansluiting vindt, maar tegelijkertijd gepest wordt. Een verbod gooit het negatieve én het positieve weg. Dat maakt het zo complex.”

Zijn er scenario’s waarin een verbod wel zinvol is?

“Ja, mits het niet te algemeen is. Je kunt bijvoorbeeld kijken naar specifieke contexten zoals scholen. In Nederland is er al een dringend advies om geen telefoons toe te staan op middelbare scholen, omdat ze te veel afleiden in de les. Sommige scholen kiezen ervoor telefoons in een kluis te doen, of alleen toe te staan voor educatieve doeleinden. Daar zit ruimte om afspraken te maken: ouders en scholen samen kunnen bespreken wat goed is voor hun kinderen.”

Wat zou volgens jou een goed alternatief zijn voor een verbod?

“Ik zou pleiten voor ontwerpgerichte maatregelen. Kijk naar wat werkt in andere domeinen, zoals het Kijkwijzer-systeem voor films en series. Daarmee wordt op basis van onafhankelijke wetenschappelijke inzichten aangegeven of iets geschikt is voor een bepaalde leeftijd. Dat je werkt met een soort verkeersbord voor online content. Je voorkomt niet dat iemand ergens op klikt, maar je geeft wel betere informatie en begeleiding. Of denk aan eenvoudige telefoons voor jonge kinderen, zonder toegang tot sociale media. Of technische functies zoals een knop om algoritmes te resetten als je merkt dat je in een bepaalde fuik terechtkomt. Je zou dan kunnen zeggen: na 60 posts moet je even pauze nemen. Dat soort ontwerpkeuzes kun je makkelijk inbouwen.”

Wat zou jij, met jouw wetenschappelijke kennis, aan ouders adviseren als het gaat om omgaan met sociale media?

“Ik zie sociale media als een digitale leefomgeving waar jongeren zich ontwikkelen, net als op het schoolplein of de sportclub. Ze ontdekken er interesses, experimenteren met gedrag, vinden steun of worden uitgedaagd. Dat betekent dat je ook in die leefomgeving opvoeding en begeleiding moet bieden. Vergelijk het met leren fietsen. Je zet een kind ook niet meteen op een racefiets. Eerst begin je met een driewieler, dan zijwieltjes, dan een vlaggetje achterop. Je rent er eerst nog even achteraan. Pas als het kind er klaar voor is, laat je het los. Dat principe zouden we ook moeten toepassen op sociale media.”